Στέλιος Ράμφος: Από τον Στωικισμό στον Λαϊκισμό. (01 02 17).

Πως ο Στωικισμός, ως αγωνία του ανθρώπου μέσα στην τότε αχανή Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία να βρει καινούργια ταυτότητα, αγγίζει το σημερινό ελληνικό πρόβλημα.

 

Στέλιος Ράμφος: Να πούμε λοιπόν για να τα συνδέσουμε με την προηγούμενη φορά, ότι μιλάμε για ένα φιλοσοφικό ρεύμα με πολύ μεγάλη απήχηση και επίδραση 15 αιώνων, με μεγάλη επίδραση από τα μέσα του τρίτου αιώνος το 250 μ.Χ. ας πούμε στα Ελληνιστικά και τα Ρωμαϊκά χρόνια, δηλαδή όλη την περίοδο μετά τον Αλέξανδρο και τους Επιγόνους και φτάνει μέχρι πολύ αργά. Λέγαμε την προηγουμένη φορά επίσης ότι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της σχολής αυτής της κινήσεως έγκειται στο γεγονός ότι είναι μια κίνηση η οποία έχει πραγματικό θέμα, δηλαδή πραγματικό πρόβλημα, ότι πια απευθύνεται σε έναν άνθρωπο ο οποίος δεν είναι πλέον ο άνθρωπος της πόλεως, αλλά ο άνθρωπος του αχανούς των Αυτοκρατοριών των Επιγόνων, και μετά, της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επομένως τα δεδομένα της ταυτότητος είναι πολύ διαφορετικά, εκεί που ήξερες στην Αθήνα και  στην Σπάρτη περι τίνος ακριβώς πρόκειται, και ήξερες τους συγγενείς, τους φίλους, κλπ, τώρα πια παύεις να το ξέρεις, όποτε οφείλεις να ψάξεις για ταυτότητα.

Είναι μια φιλοσοφία λοιπόν η οποία προσπαθεί να καλύψει το κενό της ταυτότητος που είναι το μεγάλο καινούργιο γεγονός της εποχής, κάτι τηρουμένων των αναλογιών που μπορεί να θυμίζει φαινόμενα τα οποία σχετίζονται με την πτώση του τείχους, και την ένωση του κόσμου  ξαφνικά, που ήταν χωρισμένος σε δύο μεγάλα μπλοκ. Ξαφνικά άρχισε μία κίνηση μια κινητικότητα η οποία δεν είχε προηγούμενο, και βεβαίως σιγά-σιγά βλέπουμε τις προεκτάσεις που είχε αυτή η ιστορία. Έχουμε λοιπόν έναν άνθρωπο που χάνει ταυτότητα και δεν ξέρει από που να αντλήσει επιβεβαίωση, επομένως ο Στωικισμός έρχεται να απαντήσει σ αυτήν την βαθύτατη ανάγκη, και που βεβαίως ο άνθρωπος πια αυτός πρέπει  να αυτοκατανοηθεί όχι ως πολίτης, αλλά ως κοσμοπολίτης, ο όρος είναι δικός τους. Κοσμοπολίτης, δεν είναι ο σημερινός όρος, εκείνοι επενόησαν αυτή την πολύ ωραία λέξη.

Ήσουνα  λοιπόν πρώτα κοσμοπολίτης και μετά, Αθηναίος,  Σπαρτιάτης, Μεγαρεύς, Θηβαίος, κ.ο.κ. Αυτή η νέα πραγματικότητα και η αναζήτηση ταυτότητος σε καινούργια πλαίσια ήταν πολύ φυσικό να θέτει και καινούργιους όρους, όρους οι οποίοι επέβαλαν στον ίδιο τον φιλοσοφικό τρόπο του σκέπτεσθαι αλλαγές, και που βεβαίως η πρώτη και κύρια αλλαγή έχει να κάνει με το γεγονός ότι χάνονται, υποχωρούν τα πρωτεία της θεωρητικής σκέψεως  τα οποία μέχρι την περίοδο εκεί των Επιγόνων κυριαρχούσαν, δηλαδή ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, δύο μεγάλοι κλασσικοί. Έχουμε μια υποχώρηση, διότι είναι τέτοια η αγωνία, ώστε δεν υπάρχει επάρκεια από την θεωρητική σκέψη, υπάρχει μεγάλη αγωνία να πιαστούμε από κάπου, να ξέρουμε τι μας γίνεται.

Αυτή η υποχώρηση του θεωρητικού  στοιχείου, της θεωρητικής σκέψεως έναντι μιας πρακτικής σκέψεως, ενός τρόπου ζωής όπως λένε και οι ίδιοι, και λιγότερο μιας αντιλήψεως για τα πράγματα, είναι ένα καινούργιο στοιχείο που υποβάλει με τη σειρά του και τρόπο αντιλήψεως, τρόπο σκέψεως διαφορετικό, έρχεται πια να κάνει μια φιλοσοφία του πως  ζει κανείς. Γιατί η αγωνία ήταν τόσο μεγάλη, το πως ζουν, το οποίο δεν ήταν τόσο εύκολο και χειροπιαστό όπως στην άλλη πια πόλη, που ήταν όλα δεδομένα, εύκολα και γύρω τριγύρω στους ανθρώπους. Τώρα έπρεπε να το φτιάξεις, να το ανακαλύψεις, να φτιάξεις ένα τρόπο ζωής που είχε τις δικές του απαιτήσεις, και ο οποίος τρόπος ζωής όφειλε να εναρμονιστεί και με την πράξη του κόσμου,  και με την λογική του κόσμου. Υπ αυτή την έννοια, αν και συνεπής προς την τάξη του κόσμου,  έχουμε μια θεωρία, μια φιλοσοφική τοποθέτηση, που έχει ανάγκη  από μία λογική, και η λογική έχει διαφορετικό χαρακτήρα, όπως ελπίζω να είμαστε σε θέση την επομένη εβδομάδα να το δούμε καθαρότερα.

Υπ αυτή τη έννοια λοιπόν η επεξεργασία της θεωρίας με μεγάλη συνοχή και αυστηρότητα, δεν μπορεί παρά να οδηγήσει, και με χρήση πολύ συνεπή της λογικής, δεν μπορούσε παρά να οδηγήσει και να δημιουργήσει τα  χαρακτηριστικά ενός αυστηρού διανοητικού συστήματος.  Έχουμε λοιπόν να κάνουμε με μια φιλοσοφία η οποία συγκροτείται ως αυστηρό διανοητικό σύστημα και η οποία ταυτοχρόνως προτρέπει και δείχνει τρόπο ζωής. Δεν θα το έλεγε κανείς αντίφαση θα το έλεγε το παράδοξο μιας φιλοσοφίας που πρέπει να είναι τρόπος ζωής, αλλά που αυτό πρέπει να το κλείσει με ένα τρόπο συνεχή και συνεπή, τέτοιο  που θα έπρεπε να διεκδικεί το όνομα φιλοσοφίας, όχι μόνο για να το διεκδικεί, αλλά για να έχει την σταθερότητα που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια κίνηση.

9.28  Στέλιος Ράμφος:  Ο Ζήνων λοιπόν άρχισε να διδάσκει σε νεανικό ακροατήριο, δηλαδή σε παιδιά που είχαν βαρεθεί τους παλαιούς και ήθελαν να ακούσουν κάτι καινούργιο, και όντως αυτό το καινούργιο το οποίο θέλαν να ακούσουν είχε να κάνει με τρόπο ζωής, δηλαδή τους το προσέφερε αυτός το καινούργιο, τους έλεγε αφήστε τις θεωρίες θα βρούμε εδώ έναν τρόπο ζωής ο οποίος είναι άξιος του ανθρώπου. Οι επιρροές του το είπαμε και την προηγουμένη φορά ήτανε ο κατ εξοχήν εκφραστής των Κυνικών φιλοσόφων  ο δεύτερος μετά τον Διογένη, ο Κράτης. Ανήκε σε ένα παρακλάδι των Σωκρατικών τους λεγομένους Μικρούς Σωκρατικούς είπαμε και την προηγουμένη φορά ότι ο Κυνισμός είναι η φιλοσοφία  η οποία συγκρούεται κατά μέτωπο με τις συμβάσεις, είτε αυτές είναι συμβάσεις οικογενειακές ας πούμε, είτε είναι σύμβαση θρησκευτική, οι ναοί και οι συμπεριφορές, είτε είναι το ίδιο το νόμισμα.

Δεν ξέρουμε αν ήταν υπέρ της δραχμής η όχι (γέλια). Δεν τους ενδιέφερε ποσώς η ιστορία, και βεβαίως εκείνο το οποίο τον ενδιέφερε και δεχόταν ήτανε  η Αρετή. Ο βιωμένος τρόπος ζωής με ένα κριτήριο, το κριτήριο να είσαι σωστός,  δηλαδή και καθαρός στη ζωή σου, να ζεις όσο ήτανε δυνατόν ας πούμε έξω από συμβάσεις και τυπολογίες.

0.23 Στέλιος Ράμφος: …Στην Ηθική έχουμε μια συζήτηση για τα θεμέλια της ανθρωπίνης ευδαιμονίας, στην Λογική έχουμε μια συζήτηση πως να αποφεύγουμε τις λανθασμένες κρίσεις, και στη φυσική έχουμε μια συζήτηση τι έχουμε μπροστά μας,  τι γίνεται με τον κόσμο. Και είπαμε όχι πια κόσμος φυσικός αλλά θεϊκός. Δηλαδή κατά βάθος με τις τρείς αυτές οπτικές γωνίες, έχουμε μια θεώρηση ενός σύμπαντος, ενός κόσμου συμπαντικού, ενός πράγματος, με τέτοια θεώρηση, από τρεις διαφορετικές οπτικές γωνίες. Δεν είναι δηλαδή απλώς ότι έχουμε τρία ξεχωριστά κεφάλαια, τρεις τρόπους ας πούμε προσβάσεως, ο ένας ο άλλος η ο τρίτος, στη πραγματικότητα και τα τρία αυτά μπορεί να συλλειτουργήσουν, απλώς αυτό το συλλείτουργο έχει μια ιδιοτυπία, το ένα μπορεί να μπαίνει μέσα στο άλλο, αλλά μπορούμε ταυτόχρονα εμείς και να τα ξεχωρίσουμε, για να κάνουμε τη δουλειά μας, ανάλογα  με την οπτική γωνία,  να την υπογραμμίσουμε περισσότερο η να την υπογραμμίσουμε λιγότερο.  Έχουμε λοιπόν την πραγματικότητα μία. Οπτικές γωνίες διαφορετικές, οι οποίες μας δίνουν την δυνατότητα να προχωρήσουμε σε άσκηση της ορθής γνώσεως.

Γιατί στην πραγματικότητα συγκλίνουν και οι τρείς αυτές σε ένα. Πως μπορούμε να ασκηθούμε στην ορθή γνώση και κατ επέκταση μέσα από την ορθή γνώση σε μια προφύλαξη του εαυτού μας και ανάδειξή του στον καλύτερο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Κι όπως λέγαμε την προηγουμένη φορά και μας το παραδίδει  ο Διογένης Λαέρτιος αυτό, η φιλοσοφία για τους Στωικούς μοιάζει με ένα καλό χωράφι πλούσιο, όπου το χωράφι το έδαφος η γη είναι η Φυσική,  όπου τελικά τα δέντρα τα φυτά τελικά που ορίζουν αυτό το χωράφι είναι η Λογική, και που ο καρπός ας πούμε το στάρι το κριθάρι οι ντοματιές η δεν ξέρω τι είναι η Ηθική. Χωράφι χωρίς καρπούς, χωρίς φράχτη, δεν υπάρχει, και τα τρία είναι ξεχωριστά, και τα τρία είναι ενωμένα.

Μ αυτή την εικόνα καταλαβαίνουμε καλύτερα αυτό το τρία-ένα  το οποίο μας επιτρέπει και ξεχωριστά να τα πιάνουμε τα πράγματα αλλά και να τα διαβάζουμε συγκλίνοντα προς ορισμένο σκοπό. Ποιός είναι ο ορισμένος σκοπός;  να ζεις καλά. Το Ευ Ζειν, δηλαδή η ευδαιμονία του ανθρώπου. Δηλαδή μέσα στην μοναξιά και στον χαοτικό κόσμο που δεν αναγνωρίζει πόλεις, πως μπορείς να σταθείς. Γιατί όπως είπαμε, δεν είναι μικρή ιστορία, και μόνο αν αρχίσουμε να σκεφθούμε τι σημαίνει για πολλούς λαούς απομονωμένους  σήμερα  η νέα διάταξη του κόσμου μετά το 90. Τι προβλήματα δημιούργησε, και τι πια ζυμώσεις έχουνε γίνει έκτοτε, και τι φαινόμενα παράγονται και σήμερα.

0.36 Στέλιος Ράμφος: … Για όλα αυτά που είπαμε πριν, μας βοηθάει μια φράση του μεγαλύτερου από τους Στωικούς  του Ευ Ζειν, του Χρυσίππου, του τρίτου στη σειρά. Η φράση αυτή την οποία αν θυμάμαι καλά ανέφερα και την προηγουμένη φορά είναι: Ζειν Oμολογουμένως τη Φύσει. Ζειν Ομολογουμένως τη Φύσει τι σημαίνει; Ζειν, τρόπος ζωής, Ηθική, Ομολογουμένως, σύμφωνα με τον λόγο, Λογική, τη Φύσει, Φυσική. Είναι μια φράση εξαιρετική. Όλη η Στωική φιλοσοφία είναι αυτές οι τρείς λέξεις. Ζειν Ομολογουμένως τη Φύσει.  Ζειν, να ζήσεις με ορισμένο τρόπο, σε ομολογία με τη φύση όχι δηλαδή παίρνοντας αυθαιρετώντας κρατώντας των παθών σου τον ειρμό. Άρα σε αναλογία, σε λόγο αντίστοιχο με τον λόγο της Φύσεως, Λογική, μετά ομολογούμε τη Φύσει.

Υπάρχει λοιπόν η Φύση  η Ομολογία μέσα στη φύση και το Ζειν μέσα στην Ομολογία. Άρα τρία διαφορετικά, τρία ένα ταυτόχρονα. Δηλαδή θα μπορούσαμε να τελειώσουμε τις 15 διαλέξεις αυτή τη στιγμή σχηματικά μιλώντας. Κρατάμε τις τρεις λεξούλες αυτές στο μυαλό με ορισμένες παραστάσεις διασαφητικές, μπορούμε πια να βαδίσουμε τον δρόμο με απαιτήσεις εμβαθύνσεως και όχι κατά πλάτος αφομοιώσεως των πραγμάτων. Αυτό θέλω να πω.

0.40 Στέλιος Ράμφος:…Το λέω για να καταλάβουμε ότι μπαίνουμε σε μια ορολογία που δεν είναι ακριβώς αυτά που ξέρουμε εμείς αλλά που για να μην μας μπερδεύει, στην ανάγνωση για τους Στωικούς πρέπει να έχουμε υπ όψιν την ιδιοτυπία,  που έχουν αυτοί οι άνθρωποι, και βεβαίως να καταλάβουμε για ποιό λόγο έκαναν την επιλογή αυτής της ιδιοτυπίας. Έχουμε λοιπόν μια αιώνια και άφθαρτη Φύση που είναι ταυτοχρόνως Θεός, που είναι ταυτοχρόνως ας πούμε ορθός Λόγος, που είναι πνεύμα, που υπάρχει ως τέλεια λογική, έλλογη οντότης, δεν έχει τίποτα ας πούμε, δηλαδή θα του άρεσε πολύ του Αϊνστάιν εδώ,  ότι ο κόσμος, «ο Θεός δεν παίζει ζάρια», είναι μια τάξη στέρεη απολύτως, μια έλλογη οντότης, υπόδειγμα για όλα τα έλλογα όντα, και υπ αυτή την έννοια στο βαθμό που είναι υπόδειγμα, όλα τα έλλογα όντα εντάσσονται μέσα σ αυτήν στο παράδειγμα τους.

Δηλαδή εμείς, ως κατ εξοχή έλλογα όντα, και οποιαδήποτε άλλα όντα, μπορούν να σκεφθούν έστω και με τον πιο συμβατικό τρόπο.  Μία τέτοια λοιπόν πραγματικότης, ένας τέτοιος λόγος ο οποίος ενεργεί, σε αειδίως  επαναλαμβανόμενους κύκλους, δηλαδή όλο αυτό το συγκρότημα, έρχεται και ξανάρχεται στον μεγάλο Ενιαυτό.  Συνήθως σε μια μυθολογική χρονολόγηση 10 χιλιετιών.  Κάθε 10.000 χρόνια έχουμε έκρηξη, το σύμπαν το Στωικό εκρήγνυται και αρχίζει απ την αρχή ο κόσμος. Έχουμε πλήρη καταστροφή, και την αρχή πάλι αμέσως μετά τα 10.000 χρόνια, μετά την εκπύρωσιν. Δηλαδή έχουμε μια ανάφλεξη συμπαντική, την οποία ονομάζουν εκπύρωση. Άρα, έχουμε κάτι τι το οποίο ζει, το οποίο ας πούμε  υπάρχει, και το οποίο αφού κλείσει τον κύκλο του που είναι τόσος, (ο μαγικός αριθμός), έχουμε ανάφλεξη, έχουμε έκρηξη, έχουμε πλήρη καταστροφή, και, καινούργιος κόσμος.

Ακροάτρια: Καινούργιος συγνώμη, όχι με την ίδια μορφή;

 Στέλιος Ράμφος: Καινούργιος κόσμος, δηλαδή σε 7.000.000 χρόνια θα καταστραφεί η γη αυτό που θα πάρει τη θέση της δεν ξέρουμε τι θα είναι, επειδή θα γίνει αυτό σε 7.000.000 χρόνια να κάνετε υπομονή ( γέλια )

Ακροάτρια: Να είμαστε καλά.

Στέλιος Ράμφος: Να είμαστε καλά. δηλαδή είναι κάτι που στις αρχαίες κοσμολογίες είναι συχνό. Και βεβαίως αυτό έχει ένα νόημα ιδιαίτερα αισιόδοξο, δηλαδή έχει μια καινούργια ζωή, το τέλος, δεν υπάρχει τέλος που τελειώνει. Υπάρχει τέλος το οποίο ακολουθεί πάντα μια νέα αρχή, δεν είναι δηλαδή μια τελεσίδικη ας πούμε συνθήκη καταστροφής. Υπ αυτή την έννοια λοιπόν έχει ενδιαφέρον εδώ να σημειώσουμε ότι τελικά η εμμενής,  η εσωτερική ας πούμε η πρωταρχική και καθολική αιτία των πάντων, είναι ο δημιουργός λόγος. Παράλληλο «Εν αρχή ή ο λόγος και ο λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο λόγος» είναι η αρχή του κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο, είναι Στωική επίδραση.

Ο λόγος του κατά Ιωάννη Ευαγγελίου είναι Στωική επίδραση, γιατί το μοντέλο τα χρόνια εκείνα δηλαδή το 100 το 110 που γράφεται το Ευαγγέλιο του Ιωάννου, έχει μεγάλη επίδραση η Στωική σκέψη, και ο Ιωάννης αντί να πει «Εν αρχή ην ο ουρανός και η γη ην δε η γη αόρατος και ακατασκεύαστος», Παλαιά Διαθήκη, λέει «Εν αρχή ην ο λόγος» και ο λόγος είναι προς τον Θεό, και Θεός είναι ο λόγος. δηλαδή ,μετακινεί απ τη Παλαιά Διαθήκη τα πράματα, από τη Δημιουργία που είναι  η Δημιουργία του Θεού, σε ένα λόγο ο οποίος  είναι αρχή των πάντων, εμμενής, εσωτερικός, αλλά βεβαίως ο Ιωάννης ξέρει γιατί το λέει, γιατί θέλει να μιλήσει για ένα   Θεό που έγινε άνθρωπος, άρα πρέπει να τον εντάξει μεσ στον κόσμο. Το λέω δηλαδή για να δει κανείς ποιες διασυνδέσεις ας πούμε που γίνονται. Κρατιούνται οι διαφορές, καταλαβαίνουμε, αλλά βγάζουνε και τα πλησιάσματα αμέσως γιατί είναι φυσικό   οι ιδέες που είναι ευρύτατα διαδεδομένες, επηρεάζουν και τους ανθρώπους οι οποίοι σκέφτονται, γράφουν,  είτε με μεγάλη, είτε με μικρότερη μορφή συνειδήσεως των πραγμάτων.

Ακροατής: Στον πρόλογο μόνο.

Στέλιος Ράμφος: Ορίστε

Ακροατής: Στον πρόλογο μόνο.

Στέλιος Ράμφος: Ναι στον πρόλογο μιλάμε, είναι σημαντικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Σενέκας είναι πολύ πιο καθαρός, στην 65 επιστολή του λέει, ο λόγος είναι ο Θεός. Μας ενδιαφέρει εδώ να καταλάβουμε ακριβώς ότι το έλλογον, το στοιχείο του Λόγου, είναι ακριβώς τόσο χαρακτηριστικό στοιχείο,  συστατικό στοιχείο του Θεού Φύσις, γιατί εδώ θα έχουμε το μυαλό μας, όταν λένε οι Στωικοί Θεός, εννοούν κόσμο, κι όταν λένε κόσμο, εννοούν Θεό ταυτοχρόνως. Το έλλογο λοιπόν στοιχείο είναι τόσο χαρακτηριστικό του Θεού Φύσει, όσο και χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Γιατί το λέω το λέω αυτό; γιατί μας επιτρέπει  να καταλάβουμε ζυμώσεις των αιώνων εκείνων που δημιουργούσαν το κλίμα, μπας και ένας Θεός μπορεί να είναι και άνθρωπος.

Πράγματα δηλαδή υφέρποντα τα οποία όμως άρχισαν να παίρνουνε μορφή σταθερότερη και καθοριστικότερη σιγά-σιγά με την εξέλιξη των πραγμάτων, αλλά εδώ πολύ πριν από ας πούμε την έλευση του Ιησού,  έχουμε ιδέες οι οποίες καλλιεργούν  ακριβώς την αντίληψη αυτής της δυνατότητος, ότι είναι τόσο Θεός όσο και άνθρωπος, ποιός; ο Λόγος.  Και τι είναι ο Ιησούς Χριστός; Θεός Λόγος, μετά, με τα επίσημα πορίσματα των Οικουμενικών Συνόδων και όλα αυτά τα πράγματα. Δηλαδή να καταλάβουμε ακριβώς ότι δεν είναι ουδέτερα αυτά τα στοιχεία μέσα στις εποχές εκείνες, αλλά είναι διαπλεκόμενα, δημιουργικά διαπλεκόμενα, χωρίς να είναι συγκεχυμένα μεταξύ τους, αλλά δημιουργικά διαπλεκόμενα, έτσι ώστε να παίρνει ο ένας από τον άλλον ακριβώς αυτό που θα ήθελε για να προχωρήσει το δικό του ας πούμε πρόγραμμα.

Ακροατής:  Ο ένας εκ των άλλων, γιατί νομίζω ότι δηλαδή πήραν ποτέ οι Έλληνες από εκεί τελικά δεν πήρανε, γιατί τι να πάρουνε;

Στέλιος Ράμφος: Οι Έλληνες ήταν αυτοί που δέχτηκαν αυτό το μήνυμα, ενώ οι Εβραίοι το απέρριψαν.

Ο ίδιος ακροατής:  Καλά, είναι Οι Έλληνες που δεν ξέραν ελληνικά.

Στέλιος Ράμφος: Όχι και εκείνοι που ξέρανε ελληνικά και λατινικά.

Ο ίδιος ακροατής:  Εκείνοι που ξέρανε ελληνικά ξέρουμε πολύ καλά ότι δεν μπερδέψανε ποτέ αυτά τα δύο πράγματα, εκείνοι φύγανε κι όλας

Στέλιος Ράμφος: (Με το θάρρος της γνωριμίας τους) Ελπίζω να μην είσαι οπαδός του Σώρρα (γέλια). Εντάξει καλά τα λες θα είμαστε αγαπητικοί, λοιπόν.

Άλλος ακροατής: Το κατά Ιωάννην  Ευαγγέλιο είναι βασικά Εβραϊκό δηλαδή έχει το Εβραϊκό στοιχείο  μέσα του σαν πυρήνα πέρα από όλα τα άλλα..

Στέλιος Ράμφος: Κοιτάξτε να δείτε. Η ιδιοτυπία του κατά Ιωάννη Ευαγγελίου έγκειται στο γεγονός ότι δεν ενδιαφέρεται για γεγονότα, δηλαδή η Εβραϊκή αντίληψη, αλλά για την ερμηνεία τους και το νόημά τους, έναντι των τριών συνοπτικών. Αλλά να μείνουμε στους Στωικούς δεν επιχειρώ να κάνω λαθροχειρίες θρησκευτικές, αλλά θέλω να καταλάβουμε τα πράγματα.

0.50 Στέλιος Ράμφος: Αυτό που μας νοιάζει δεν είναι να συμφωνούμε, αλλά τι θέλει να πετύχει  ο Στωικός για να δικαιολογήσει το νόημα στης ζωής του, σε έναν αχανή κόσμο χωρίς σύνορα, όπως είναι ο κόσμος των Αυτοκρατοριών. Δηλαδή η δουλειά που κάνουμε εδώ δεν είναι να πούμε υπέρ η κατά των Στωικών, αλλά το μεγάλο τους στοίχημα είναι: να δώσουν ερείσματα στον μοναξιασμένο άνθρωπο εκείνου του καιρού, που δεν έχει πόλη, δεν έχει εστίες, βωμούς, και αυτά, και υποχρεώνεται κάπου μέσα στις τεράστιες απλωσιές των Επιγόνων και των Αυτοκρατοριών των Ρωμαϊκών να βρει στοιχεία ταυτότητος και να σταθεί ο ίδιος.

Να πει έχει λόγο η ύπαρξή μου έτσι κι έτσι. Αυτό μας ενδιαφέρει εδώ να πετύχουμε για να καταλάβουμε μια φιλοσοφία που έχει έναν ορισμένο σκοπό. Ο σκοπός είναι δηλαδή μέσα στην παγκοσμιότητα, πως μπορείς να έχεις ταυτότητα, εσύ που είσαι από δεν ξέρω πόσα μέρη του κόσμου. Να απαγορεύσεις τους μετανάστες, να αποκλείσεις τους Αφγανούς, τι να κάνεις εάν θέλεις να είσαι; …Πρώτα λοιπόν αντιλαμβανόμεθα το φιλοσοφικό σχέδιο και προσπαθούμε να καταλάβουμε που το πάνε, και πως αυτό που το πάνε αποδίδει, και μετά βλέπουμε. Για πρώτη φορά ζητείται ταυτότης εκτός πόλεως, μιλάμε για ένα γεγονός συγκλονιστικό πνευματικά που τρελαίνει, γιατί πρέπει να αποκτήσει νόημα ο  κόσμος, γιατί μέχρι τότε ο κόσμος ήτανε μόνο η πόλις. Πρέπει να καταλάβουμε, θέλει προσοχή.

Ακροάτρια: Όταν λέμε λόγος εννοούμε αιτία;

Στέλιος Ράμφος: Όλα μαζί, ως δημιουργός Θεός ναι, αλλά είναι και λόγια, την επομένη φορά που θα κάνουμε τη λογική εκεί θα δούμε τη μορφή του πράγματος, τώρα στο μυαλό μας το βάζουμε πολύμορφα πολυσύνθετα, γιατί πρέπει να είναι και πνεύμα και μέσα στον κόσμο, δηλαδή πρέπει να είναι συστατικό χαρακτηριστικό μιας πραγματικότητος που μας επιτρέπει να έχουμε ταυτότητα χωρίς να ζητάμε τίποτε έξω από εμάς. Δηλαδή το στοίχημα τους είναι: πως φτιάχνω ταυτότητα χωρίς υπέρβαση, αυτό ζητάνε οι Στωικοί.

Άλλη ακροάτρια: Πως από τα βασίλεια της φύσης τα διαπνεόμενα από το πνεύμα Θεό από τους πλανήτες από τα φυτά από τα ζώα μόνο ο άνθρωπος έχει ηθικούς κώδικες; Ο άνθρωπος οι οποίος διαμένει σ ένα πολιτισμικό πλαίσιο κι όχι στο φυσικό πλαίσιο.

Στέλιος Ράμφος: Μα δεν έχουν αντίρρηση για αυτό το πράγμα οι Στωικοί, γιατί θεωρούν  ότι ο άνθρωπος μέσα στη ιεραρχία αυτή ανήκει στο σύνολο, αλλά είναι και ο εαυτός του.

Άλλη ακροάτρια: Πως συνδέουν την φύση με τον λόγο.

Στέλιος Ράμφος: Με αυτό που είπα πριν, είναι λόγος η φύση,  έχει λόγο ο άνθρωπος.

Άλλη ακροάτρια: Λόγος η φύση, αλλά γιατί δεν έχει ηθική κι ο πλανήτης;

Στέλιος Ράμφος: Μα είπαμε γιατί πια υπάρχει μια ιεραρχία λόγου, αλλά μέσα στον πλανήτη. Το έλλογο όν το οποίο μπορεί να διαθέτει συνείδηση μπορεί να παίξει αυτό το ρόλο.

Ακροάτρια: Θα ήθελα να ρωτήσω πιο είναι το πρόβλημα της δυσκολίας να καταστεί υπερβατικό, γιατί είπατε ταυτότητα χωρίς υπέρβαση, ποια είναι η δυσκολία;

Στέλιος Ράμφος: Η δυσκολία είναι ότι πρέπει να έχει λιτή φύση το πνεύμα, μέχρι τώρα ήταν κάτι άγνωστο όταν είχαμε τον Πλάτωνα είχαμε τις ιδέες μακριά, όταν είχαμε τον Αριστοτέλη είχαμε τις ιδέες μέσα στα πράγματα, αλλά οι ιδέες ξεχωριστές, τα είδη, ξεχωριστές πραγματικότητες, εδώ τώρα καλείσαι να μην έχεις καμία δίψα για το πάρα πάνω.  Γιατί αν έχει δίψα για το πάρα πάνω τότε έχει πρόβλημα ο Στωικός. Ποιό είναι το πρόβλημα που έχει ο Στωικός; ότι πρέπει να γυρίσει στην παλιά μορφή ταυτότητος, δηλαδή αντί να παίρνει εαυτό από τον χώρο που βρίσκεται από την ίδια ας πούμε την πραγματικότητα η οποία θα αναδειχθεί μεσ από τη λογική, αντί να έχει αυτό το πράγμα, πρέπει να πάει σε μια πηγή του λόγου η οποία είναι έξω από αυτόν. Για ποιό λόγο; γιατί η πηγή του λόγου στον φιλόσοφο  έχει σημασία ότι του δίνει κριτήρια γνώσεως. Ο εμπειρικός Στωικός δεν θέλει κριτήρια καθολικής γνώσεως, αυτή είναι μια από τις αδυναμίες της φιλοσοφίας αυτής. Είναι σαν τους εμπειριστές τους Εγγλέζους, είναι ακριβώς ο Αγγλικός εμπειρισμός του Χιούμ  που λειτουργεί μέσα στους Στωικούς και για  αυτό τον λόγο δεν θέλουνε καθόλου τις καθολικές ιδέες, πρέπει να τις αποκλείσουν.

Δηλαδή βλέπουμε να επαναλαμβάνεται το πρόβλημα  μετά από τρεις, συν δεκαεπτά, μετά από είκοσι αιώνες, και να προσπαθούν να απαντήσουν δίκην Καντ οι Νεοπλατωνικοί, για να φέρουν τα πράγματα σε μια ισορροπία. Αλλά μιλάμε για μεγάλη αγωνία και υψηλά επιτεύγματα σκέψεως. Γιατί εδώ το πρόβλημα που τίθεται είναι ποιοί είναι οι όροι της ταυτότητός μας πια μέσα σε ένα καινούργιο περιβάλλον, δεν είναι φιλοσοφικές ας πούμε γενικότητες, είναι μεγάλα στοιχήματα υπάρξεως. Επομένως είναι μοιραίο να επανέλθουν τα προβλήματα αυτά αργότερα, γιατί στην πραγματικότητα όταν για να φτάσω στο απόλυτο μου, χρειάζεται να πράξω με ορισμἐνο τρόπο, ε πάμε ακριβώς στη Χιουμιανή αντίληψη και πρακτική.

  1. 59 Ακροατής: Όταν καταστρέφεται ο κόσμος ποιός δίνει τους κανόνες για να ξαναγίνει από την αρχή;

Στέλιος Ράμφος: Ο λόγος του κόσμου, αυτόματα, δεν υπάρχει άλλος.

Ακροατής: Και αυτό πως διατηρείται παρ ότι υπάρχει.

Στέλιος Ράμφος: Είναι μυθικό γεγονός , δεν είναι κάτι το οποίο χρειάζεται επιστημονική  ανάλυση. Είναι το μυθικό γεγονός, ότι αυτός όλος ο κόσμος… αλλά μας ενδιαφέρει, γιατί ο μυθικός κόσμος πρέπει να είναι μια καταστροφή;  Γιατί αντί την ανάγκη της αιωνιότητας, έχουν ανάγκη από τον κύκλο. Αυτή ήταν και η αντίληψη του Νίτσε, «Η αιώνια επιστροφή του ίδιου» δεν είναι τυχαίο ότι αυτά τα πράγματα έρχονται μετά από αιώνες με άλλους  τρόπους. ‘Όταν ο χρόνος είναι το τώρα, δεν μπορείς να σκεφθείς την αιωνιότητα,  πρέπει να βρεις ένα τρόπο να σώσεις  το τώρα, πως το σώνεις; με την επανάληψη, και πως γίνεται η επανάληψη;  με την καταστροφή του προηγουμένου τώρα. … η αγωνία να βρούμε ταυτότητα εκεί που ο χρόνος δεν είναι περιγεγραμμένος. Απολύτως σύγχρονο πρόβλημα για τη σημερινή κρίση, οι Τραμπ και οι υπόλοιποι, είναι οι αγωνίες μιας τέτοιας πραγματικότητος για να καταλάβουμε τι παίζεται.

Παρένθεση.

Τι συνέβη τώρα, μετά το 90 ας πούμε  τι συνέβη  μετά το 90, που ξαφνικά τα δύο μεγάλα μπλοκ σπάσανε, κι άρχισε μια επικοινωνία με τη μεγαλύτερη ένταση των πάντων με τα πάντα; Αυτή η επικοινωνία των πάντων με τα πάντα, στην αρχή ήταν πολύ απλή, εύκολη, κλπ, που συνοδευόταν ταυτοχρόνως και με μεγάλη κίνηση των μέσων  της επικοινωνίας, τα τηλέφωνα, τα κινητά  που ο καθένας έχει στην τσέπη του, και μπορεί ανά πάσα στιγμή απ εδώ να μιλήσετε ας πούμε με το Βλαδιβοστόκ με τη μεγαλύτερη ευκολία, τι πρόβλημα είχανε; Δεν παρέσυραν μαζί τους και τα συναισθήματα, και από τη στιγμή που δεν παρασύρονται τα συναισθήματα, ένα χάος αρχίζει να μεγαλώνει, κι έσκασε τώρα με το λαϊκισμό της Ευρώπης. Δεν θα πω άλλα, επιφυλάσσομαι για άλλα, αλλά το πρόβλημα είναι αυτό, που παιζότανε τον καιρό εκείνο, τηρουμένων των αναλογιών, δηλαδή η λύση του σημερινού προβλήματος είτε καταστροφική είναι είτε όχι, θα είναι μια λύση με σύνθεση θεσμών και συναισθημάτων, που δεν έχει γνωρίσει η ιστορία, πάμε για κάτι καινούργιο, ενδεχομένως με μεγάλες καταστροφές.

1.54 Στέλιος Ράμφος: Δηλαδή μας λένε δώ οι Στωικοί, ότι η λογική λειτουργία του πνεύματος απ το κεφάλι που είναι, στην καρδιά, στην πραγματικότητα είναι μια διάχυση συναισθήματος.  Αυτό λέγανε και οι Ησυχασταί, όταν λέγανε να κατεβεί ο νούς στην καρδιά, εννοούσαν να γίνει η σκέψη συναίσθημα, για να υποδεχθεί το απόλυτο το συναίσθημα, όσο μπορεί το συναίσθημα να υποδεχθεί το απόλυτο, αν είναι δυνατόν και όσο είναι δυνατόν, αλλά έχει σημασία να καταλάβουμε εδώ γιατί; γιατί η ψυχή εδώ είναι πέντε αισθήσεις, είναι αναπαραγωγή, όλα αυτά χρειάζονται λειτουργίες τέτοιου τύπου.

Το κρατούμε αυτό και μπορούμε πια να το εξηγήσουμε, και για να δούμε και για ποιό λόγο αυτή η παράδοση κράτησε αιώνες. Και στο βάθος αυτή η παράδοση αναλύεται στις Ησυχαστικές Θεωρίες της Προσευχής, ότι κατεβαίνει ο νούς στην καρδιά, ότι κατεβαίνει η σκέψη στο συναίσθημα. Έτσι παίζεται πολλές φορές ανώνυμα, και πολλές φορές αδιάφορα, μέσα στους αιώνες το παιχνίδι, είναι πολύ σημαντικό να το κρατήσουμε. Απλώς ένα συναίσθημα χωρίς διέξοδο καμιά φορά σε πνίγει, αν είναι ο κλειστός κόσμος των Στωικών. Το συναίσθημα έχει την τάση να βγαίνει, είναι εξωστρεφές το συναίσθημα, εάν το συναίσθημα χάσει την εξωστρέφειά του, τότε μπορεί να γίνει αυτοχειριασμός, να γυρίσει και να σε πνίξει το ίδιο, πρέπει να βγαίνει, αν δεν βγει, λέγεται κατάθλιψη.  Επομένως λοιπόν μ αυτή την έννοια για να κλείσουμε, τι είναι ο χρόνος μέσα σ αυτόν τον ορίζοντα; Ζήνων, το διάστημα κάθε κινήσεως, Χρύσιππος, διάστημα κινήσεως του κόσμου, κριτήριο βραδύτητος και ταχύτητος, αλλά ταυτοχρόνως και διαρκείας, γιατί; γιατί ο χρόνος λέει διαρκεί όσο και ο κόσμος. Δηλαδή τι σημαίνει διαρκεί όσο και ο κόσμος;  σημαίνει ότι ο χρόνος ο Στωικός δεν ξεκινάει και δεν σταματάει.

Αν ο χρόνος δεν ξεκινάει και δεν σταματάει, κι επειδή είναι άπειρος και συνεχώς επανερχόμενος, που μας πηγαίνει; μας πηγαίνει πια σε ένα χρόνο ποιοτικό και όχι μαθηματικό. Όχι χρόνο που προστίθεται το α στο 2α στο 5α η δεν ξέρω τι στο 6 στο 7 κλπ. χρόνος ποιοτικός, δηλαδή χρόνος του παρόντος, και δη ο πραγματικός χρόνος, χρόνος του παρόντος, χρόνος της ευδαιμονίας, είναι για τους Στωικούς. Δηλαδή ο χρόνος των Στωικών είναι μόνο χρόνος παρόν, και υπάρχει μόνο στο βίωμα, τώρα μιλάω, τώρα είναι ο χρόνος,  δεν υπάρχει ότι θα μιλήσω, η μιλούσα πριν πέντε λεπτά, αυτά είναι ανύπαρκτα, είτε γιατί δεν έχουν έρθει, είτε γιατί έχουν φύγει  ας πούμε, ο χρόνος υπάρχει μόνο στο βίωμα.

Και επομένως εκείνο το οποίο είναι χαρακτηριστικό, είναι ότι το σχήμα αυτού του χρόνου,  δεν είναι αυτό που ξέρουμε, το πριν και το μετά, το σχήμα του Στωικού χρόνου είναι, το αμέσως τώρα, αμέσως. Άλλο πριν, μετά, άλλο αμέσως, το αμέσως επανέρχεται στον εαυτό του συνεχώς. Αυτό το αμέσως είναι ακριβώς από τη μία η Στωική εικόνα της αιωνιότητος, η οποία όμως έχει μια έκφραση, ποιά; την πράξη, ο χρόνος του παρόντος, αντί για χώρο, έχει την πράξη. Υπ αυτή την έννοια Πράξη, Χρόνος,  Sui generis, και Βίωμα, πάνε όλα μαζί. Στο σημείο αυτό ο χρόνος συνδέεται με το καθήκον, και όχι με το τι μπορεί να γίνει αύριο. Εδώ οι Στωικοί, κερδίζουν τον Heidegger, o χρόνος είναι καθήκον, και όχι μέριμνα.

 

Για να ακούσετε ολόκληρη τη διάλεξη πατήστε εδώ.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s