Στέλιος Ράμφος: Γιατί δεν γίνονται μεταρρυθμίσεις στη χώρα μας; (14 10 2016)

sequence-01-still001

Στα πλαίσια της παρουσίασης του καινούργιου του βιβλίου «Πολιτική από στόμα σε στόμα» στη Στοά του βιβλίου απήντησε σε ερωτήσεις που του ετέθησαν από ένα διεθνές συνέδριο με θέμα, την διαχείριση κινδύνων και απειλών από τους Έλληνες.

Στέλιος Ράμφος: Τι σημαίνει ο Τίτλος; για να μπούμε κατ ευθείαν στο πράγμα δηλαδή, Πολιτική από στόμα σε στόμα, σημαίνει, το ζητούμενο μιας πολιτικής ματιάς, η οποία να περιλαμβάνει πέρα από τους σχεδιασμούς και τις αναλύσεις, και στοιχεία αυτογνωρισμού και ευθύνης, μέσα σ ένα κόσμο όπως ο σημερινός, όπου τα πάντα διαπλέκονται με την καλή και τη στραβή έννοια, επομένως λοιπόν μια πολιτική ματιά, που μπορεί να ανοίγει τον ορίζοντα πέρα από τα πράγματα, εις το πλατύτερο νόημά τους. Άρα το βιβλίο, οι σημειώσεις αυτές, γράφτηκαν μ αυτή την ιδιοτέλεια. …αυτό που με ενδιαφέρει είναι αυτό το στοιχείο της βοής και της ντουντούκας που γνωρίζαμε στην κλασσική μορφή της πολιτικής, να πάρει και προεκτάσεις βαθυτέρων κατανοήσεων. Δηλαδή μια πολιτική πέρα από αντιπαραθέσεις, να αποκτήσει ένα βάθος, που μας εισάγει χωρίς να το καταλάβουμε και στη δική μας εμπλοκή μ αυτά τα πράγματα. Όχι να είμαστε απ έξω και πάντα σαν τρίτοι να κρίνουμε και να καταγγείλουμε εύκολα, βγάζοντας την ουρά μας απ έξω, με αυτή την έννοια.

Στέλιος Ράμφος: 05:37 Ο χρόνος του πολιτικού, είναι ακριβώς η δυνατότητα που ανοίγει κάθε φορά για λογαριασμό της δικής του επιλογής και πράξεως, για κάτι καινούργιο, για μια νέα αρχή. Γιατί κάθε φορά που έχουμε νέα αρχή αλλάζει το ημερολόγιο. Έτσι συνέβαινε στην ιστορία, είχαμε καινούργιο αυτοκράτορα, είχαμε καινούργια πόλη, η γεννήθηκε ο Χριστός, γεννήθηκε ο Βούδας, έγιναν Ολυμπιακοί αγώνες, άλλαζε η ημερομηνία. Δηλαδή ο χρόνος του πολιτικού, είναι να αλλάζει το ημερολόγιο, κι όχι να το ακολουθεί.

Στέλιος Ράμφος: 09:47 Η δημιουργία αρχίζει όταν ο χρόνος έρχεται σε εσένα κι όχι όταν πηγαίνεις εσύ σ αυτόν.

Στέλιος Ράμφος: 16.50 Το κριτήριο για να προσεγγίσει κανείς τα πράγματα και την  ψυχή τους δεν είναι άλλο από το πλαίσιο του πολιτισμού.  Άρα με ενδιαφέρει λοιπόν στο πλαίσιο του πολιτισμού, στον ορίζοντα του πολιτισμού, αν είναι δυνατόν να διαβάζω τα γεγονότα, και διαβάζοντας στο πλαίσιο και στον ορίζοντα του πολιτισμού, μοιραία νομιμοποιούμαι όλα τα στοιχεία που ο διεθνολόγος έχει στα χέρια του, να τα χρησιμοποιήσω κι εγώ ξεκινώντας από την ανάλυση την οικονομική αν την κατέχω, και φτάνοντας στην ανάλυση την ψυχική, των θεσμών, των μύθων, κι όλων αυτών των συμβόλων, όλων αυτών των στοιχείων, που συγκροτούν τον πολιτισμό, τις εικόνες μέσα στις οποίες αποκρυσταλλώνουμε τον τρόπο της ζωής μας. Γατί ο τρόπος της ζωής μας στον πολιτισμό, τι είναι; Είναι ο τρόπος που θέλουμε, που επιθυμούμε να ζούμε, και του δίνουμε μια συγκεκριμένη μορφή.  Άλλοτε καλύτερη, άλλοτε χειρότερη, άλλοτε πλουσιότερη, άλλοτε φτωχότερη, κ.ο.κ.  Έτσι λοιπόν αυτό το κριτήριο της πολιτισμικής οπτικής γωνίας, δηλαδή να μιλάς για το μάθημα των θρησκευτικών, αλλά να χρησιμοποιείς κριτήρια πολιτισμού, για να βγεις από το κατά πόσο είναι μικρός, και ασήμαντος κάποιος μέσα σ αυτή την  ιστορία, και να πας σε μια πλατύτερη αντίληψη, που το δέχεται, που το σηκώνει, η που δεν το σηκώνει, αυτό το πράγμα. Το κριτήριο του πολιτισμού λοιπόν, επιτρέπει το ασήμαντο να πάρει τα μέτρα του και τις διαστάσεις του. ..τα πολιτισμικά φαινόμενα έχουν αναλογίες και στις πιο ατομικές μας επιθυμίες, και στα πιο προσωπικά σκιρτήματα, αυτός είναι ο λόγος που μου δίνει το δικαίωμα, έτσι νομίζω εγώ, αυτά τα πράγματα να τα βάζω μαζί, και το μυστικό στην ανάγνωση της πολιτικής είναι να διαβάζεις έτσι ώστε να αγκαλιάζεις τους πολλούς, και τον έναν. Και αν έχει κάπου χρεοκοπήσει η πολιτική, είναι επειδή διαβάζει πάντα τους πολλούς χωρίς τον έναν. Αλλά χωρίς τον έναν  οι πολλοί είναι φάντασμα. Επομένως έχει μεγάλη σημασία να βρούμε ένα τρόπο να τα δέσουμε αυτά. Τότε θα αναστηθεί η πολιτική, αλλιώς θα αποκτήσει δικαιώματα στην ατομικότητα μόνο ο λαϊκισμός, και αυτό θα μπορεί να είναι και μοιραίο, για την ζωή ας πούμε των κοινωνιών μας. Έχει μεγάλη σημασία να καταλάβουμε αυτήν την  παράμετρο.

Στέλιος Ράμφος: 23:35 … το βιβλίο το πρόσεξαν οι οργανωτές ενός συνεδρίου με θέμα, την διαχείριση κινδύνων και απειλών από τους Έλληνες, πως διαχειρίζονται οι Έλληνες κινδύνους και απειλές, και  πρόκειται ακριβώς, για ένα συνέδριο που θα γίνει τον Δεκέμβριο. Αυτοί λοιπόν οι άνθρωποι με βρήκαν, και μου έδωσαν ένα κατάλογο ερωτήσεων για να απαντήσω, στο συνέδριό τους δεν θα πάω λόγω φόρτου εργασίας, αλλά θα απαντήσω εδώ σήμερα. Οπότε θα βρουν τον τρόπο να το μάθουνε. Και ταυτοχρόνως εγώ θα κάνω μία πρακτική εφαρμογή όσων σας είπα πριν, για να είναι ακόμη πιο κατανοητά και απλά τα πράγματα. Το θέμα λοιπόν είναι η διαχείριση εκ μέρους των Ελλήνων κινδύνων και απειλών και βεβαίως η γνώμη που ζητάνε, πως το σκέφτομαι εγώ, εν σχέση προς τους κινδύνους και την ανασφάλεια που δημιουργούν,

1ον  Η διεθνής τρομοκρατία,

2ον  Οι φυσικές καταστροφές,

3ον  Η κλιματική αλλαγή,

4ον  Η Κυβερνοεγκληματικότης,

επιπλέον των οικονομικοπολιτικών αναταραχών που συμβαίνουν στον κόσμο. Αυτό ήτανε το αίτημα. Βεβαίως όπως καταλαβαίνετε θα προσπαθήσω όσο πιο σύντομα, αλλά να ανταποκριθώ, θα επιχειρήσω. Οι ερωτήσεις που μου απευθύνουν αφήνουν να διαφανεί ως ζητούμενο, η υπογράμμιση των αντικειμενικών όρων, που είτε δημιουργούν, είτε αφήνουν να σέρνονται παθογένειες σ αυτά τα πράγματα. Να πω κι εγώ ότι κατά κανένα τρόπο, δεν υποτιμώ τους αντικειμενικούς όρους, δηλαδή τα οικονομικά, τα πολιτικοκοινωνικά, όλα αυτά τα πράγματα τα σέβομαι απολύτως, απλώς θεωρώ ότι χρειάζονται και κάτι παραπάνω για να ζωντανέψουν. Δηλαδή τι είναι αυτό που περιγράφει ο ζωγράφος και αφού το περιγράψει του βάζει και κάτι που το  κάνει να μας αρέσει; Να μας μιλάει στην ψυχή. Ε, κάτι τέτοιο προσπαθώ να κάνω. Να μην μένουμε στην περιγραφή, αλλά και στο ψυχικό πάρε δώσε, γιατί τότε αρχίζει η κανονική πολιτική, όταν ακουμπάει και ψυχές, πέρα από απλούς θυμούς, η αγάπη, και κάτι παραπάνω, που θα μας κάνει πιο ευαίσθητους.

Στην πραγματικότητα οι άνθρωποι δεν αντιδρούν ποτέ, στα αντικειμενικά δεδομένα ως αντικειμενικά δεδομένα, αλλά αντιδρούν σύμφωνα με τον τρόπο που εισπράττουν τα πράγματα. Με το πως μας μιλάνε στη  ψυχή. Αλλιώς αντιδρά ένας που ψεκάζεται, αλλιώς αντιδρά ένας που παθαίνει κάτι άλλο, κ.ο.κ. …ο πολιτισμός περιλαμβάνει πάντα ψυχές και πράγματα, ποτέ μόνο πράγματα, και μόνο ψυχές. Θα σας δώσω επίσης ένα παράδειγμα από το βιβλίο για να δείτε ακριβώς πως σκέφτομαι. Λέει στη σελίδα 131, Τα λείψανα της Αγίας Βαρβάρας θα κάνουν το θαύμα τους, τότε είχε έρθει, και πήγαινε κόσμος  500.000. Συνεχίζω, η πράξη μας δεν μετρά. Συνεχίζω, ιδέα που απειλεί εσχατολογικά τη λειτουργία της ψυχής. Σέβομαι απολύτως έναν άνθρωπο που θέλει να τιμήσει τα λείψανα της Αγίας Βαρβάρας, γιατί αυτή είναι η πίστη του. Τι μ ενδιαφέρει εδώ; Μ ενδιαφέρει να πω ότι η δύναμις που συγκεντρώνει 500.000 ανθρώπους σε μία εβδομάδα μέσα την κοινωνική μας ζωή, θα λειτουργήσει καταλυτικά, ανάλογα με το κατά πόσο μπορεί να ερεθιστεί η όχι. Αν δηλαδή, κάτι μπορεί να υποκινεί, να ζητάει κίνηση, και ενεργοποίηση, το αντανακλαστικό ενός θαύματος που μας ηρεμεί, θα προκαλέσει αντίδραση. Το θαύμα που μας ηρεμεί δεν ζητάει πράξη, ζητάει να ρθει το θαύμα, άρα είναι πολύ χαρακτηριστικό για μια κουλτούρα η οποία δεν παθιάζεται για την  πράξη, το φαινόμενο αυτό. Θα βοηθήσει πολύ εμάς η ένα πολιτικό να εκτιμήσει με σοβαρότητα, όχι να χλευάσει, η να ειρωνευθεί, τι συμβαίνει και 500.000 περιμένουνε το θαύμα, και ποιά είναι η μοίρα και η μορφή ενός πολιτισμού, που οι άνθρωποι έχουν εκεί την  ψυχή τους. Εάν δεν διαβάσουμε με ένα τέτοιο πνεύμα τα πράγματα και αφήσουμε απλώς να χλευάσουμε η δεν ξέρω τι άλλο να γίνει, το χάσαμε το παιχνίδι. Πίσω από αυτό το απλοϊκό γεγονός υπάρχει κάτι πολιτισμικά βαρυσήμαντο, υπάρχει μία κατανόηση της ζωής, της μοίρας των ανθρώπων, δεν συζητάμε εδώ αν είναι καλοί η κακοί, αλλά αν θέλουμε να αποτιμήσουμε το γεγονός, αν θέλουμε μεταρρυθμίσεις που δεν γίνονται ποτέ, πρέπει να το καταλάβουμε. Δεν μπορείς χωρίς να καταλάβεις την Αγία Βαρβάρα να μιλήσεις για μεταρρυθμίσεις, και να εξηγήσεις γιατί δεν γίνονται ποτέ. Διότι η μεταρρύθμιση είναι το θαύμα. Είναι δεδομένο, έχει σημασία να το καταλάβουμε. Μέσα ακριβώς λοιπόν σ αυτό το πνεύμα, καλείται ο αναγνώστης να δουλεύει τα μικρά αποσπασματάκια αυτά, όχι για να αντιπαραταχθεί να τσακωθεί με κανέναν, αλλά για να βρει και για τον εαυτό του ένα δρόμο, για να μπορέσει να κινηθεί.  … Μία πρώτη ομάδα ερωτήσεων αποτυπώνεται στο ερώτημα: Γιατί συνήθως τρέχουμε πίσω από τις εξελίξεις αντί να συμβαδίζουμε δημιουργικά μ αυτές; …επειδή δεν έχουμε ορθολογική και κριτική σκέψη;  Δηλαδή έχουμε κακό σχολείο;  Επειδή δεν βοηθἀει το κράτος και οι υπηρεσίες του; Από αδιαφορία και τεμπελιά; Από εθνικό εγωισμό και εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, και στο Θεό της Ελλάδος ενδεχομένως; Η επειδή αποφεύγομε να σκεπτόμαστε τα δυσάρεστα και τα κοπιαστικά; Επειδή είμαστε παθητικοί και ευθυνόφοβοι αφημένοι στο θαύμα; και κατ επέκταση των προηγουμένων, ποιά είναι η σχέση των Ελλήνων με την πραγματικότητα, και τον χρόνο;  Ποιά είναι η αντίληψή μας για την συλλογική και την ατομική έννοια της ευθύνης; Στη Ζωή μας ακολουθούμε κυρίως ρόλο γονιού, ενηλίκου, η παιδιού; Και τι μας διαφοροποιεί από τους κεντροβορειοευρωπαίους; Και οι συνεχείς εθνικές μας περιπέτειες έχουν επηρεάσει τη ψυχολογία μας, ως προς την αντιμετώπιση κινδύνων; Και οι τεχνοκράτες μπορούν να αλλάξουν τη νοοτροπία μας, ή χρειάζονται και τη συνεργασία με άλλους φορείς και ποιους; Και τι ρόλο διαδραματίζουν οι θεσμοί στη βελτίωση η στη αλλαγή νοοτροπίας; Υπάρχει ελπίδα βελτιώσεως ατομικά και συλλογικά και τι χρειάζεται σ αυτό;  Ε, σ αυτά θα προσπαθήσω να πω ότι μπορώ να πω. … Το πρώτο πράγμα που έχουμε να πούμε σ αυτή την  περίπτωση είναι για τον ορθολογισμό. Μήπως δηλαδή τρέχουμε πίσω από τις εξελίξεις γιατί δεν έχουμε ορθολογική και κριτική σκέψη. Ασφαλώς αυτό το πράγμα ισχύει. …Μπορούμε να πούμε το εξής: Η ορθολογιστική σκέψη δηλαδή η αιτιοκρατική λογική αιτία αποτελέσματα, έγινε αυτό υπάρχει αυτό το αποτέλεσμα, είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους κτλ. Η αιτιοκρατική λοιπόν λογική μπορεί να δεχθεί πως ο ανορθολογισμός του συναισθήματος εμποδίζει την κριτική δύναμη, δηλαδή να πει κάποιος όπως λέω πολύ συχνά κι εγώ, είμαστε πολύ συναισθηματικοί και να το κλείσει ενδεχομένως το ζήτημα, η να το προχωρήσει. Μπορεί επίσης η αιτιοκρατική λογική να πει, ναι δεν υπάρχει αμφιβολία έχουμε ένα χάλια κράτος, ότι είμαστε εν τέλει αδιάφοροι, ότι τελικά κάθε τόσο λέμε πως όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες εσείς ήσασταν στις βελανιδιές επάνω.  Όμως οι επεξηγηματικές ερωτήσεις που θέτει το συνέδριο παραπέμπουν σε ένα άλλο πεδίο. Ενώ λέει δηλαδή δεν μπορούμε να σκεφτούμε, στο πεδίο που μας στέλνει και μας ζητάει να δουλέψουμε, είναι το πεδίο των νοοτροπιών, δεν είναι πια αντικειμενικό το πεδίο, αρχίζει να ρωτάει τι ψάρια πιάνουμε, ποιες είναι οι νοοτροπίες μας; Ποιες είναι οι συμπεριφορές; Δηλαδή ενώ αρχίζει από τον ορθολογισμό καταλήγει σε πολιτισμό. .. Θα μείνουμε στο θέμα των συμπεριφορών και των νοοτροπιών αλλά εκεί εκ των πραγμάτων, δεν έχει προβάδισμα η λογική. Δεν μπορεί να ζητάμε λογαριασμό λογικής στον πολιτισμό και στις συμπεριφορές. Ο πολιτισμός είναι γεμάτος τρέλα, γεμάτος σύμβολα,  γεμάτος πραγματικότητες ψυχικές, οι οποίες δένουν, μα και η λογική είναι προϊόν πολιτισμού, του ελληνικού πολιτισμού. Δεν είναι βέβαιο ότι η λογική, είναι πάντοτε η αυστηρή καθαρή διάγνωση, και εντοπισμός αιτίων και αποτελεσμάτων.  Μία αυστηρά ας πούμε λογική, έχει ως λογικό πυρήνα κάτι ανορθολογικό. Η λογική της δεν είναι ορθολογική. Επομένως υπάρχει λογική αλλά άλλου τύπου. Έχει σημασία λοιπόν εμείς αφού ξεκαθαρίσουμε ότι παιδιά, μας ζητάτε να μιλήσουμε για λογική, σ ένα πεδίο που δεν είναι της λογικής. Να προχωρήσουμε  διότι στην  πραγματικότητα αυτή την ένταση ας πούμε του ανορθολογικού στοιχείου την ένταση του συναισθήματος δεν την προκαλεί η λογική, δεν είναι η λογική που προκαλεί εδώ πέρα αυτό το πρόβλημα. Την προκαλεί το γεγονός ότι βαθύτερα από την λογική, στη ζωή των ανθρώπων και των κοινωνιών, βρίσκονται και ενεργούν οδηγητικές εικόνες της κοινωνίας, η τμημάτων της κοινωνίας, με συμβολικό, και αξιακό χαρακτήρα, και συναισθηματική υποστήριξη ισχυρότατη, είναι αυτό που όλοι έχουμε ακούσει να ονομάζουν οι άνθρωποι, κοινωνικό φαντασιακό. Το κοινωνικό φαντασιακό, είναι αυτό το υπόβαθρο της λογικής, γεμάτο σύμβολα, υποστηριζόμενο συναισθηματικά, γεμάτο αξιακές πεποιθήσεις,  αφορισμούς, ιδέες, και αξιώματα, τα οποία μετά, μας οδηγούν σε λογικές σκέψεις. Πρώτα σκέφτομαι ότι θέλω να σκοτώσω από βεντέτα, και μετά συλλογίζομαι πως θα του τη στήσω στη γωνία. Πως θα του την στήσω στη γωνία, είναι λογική, αλλά η απόφαση μου είναι η βεντέτα. Τι είναι η βεντέτα, ότι στη Κρήτη δεν γίνεται αλλιώς, την κοίταξε την αδερφή μου, θα τον σκοτώσω αφού δεν παντρεύεται. Έχει σημασία να καταλάβουμε πως ψήνεται μια ολόκληρη Ελλάδα εδώ πάνω. Δεν μπορεί να γίνει πολιτική αν αυτό δεν το ξέρεις.  Δεν μπορείς να διαβάσεις τίποτα αν δεν το ξέρεις αυτό. Κι απλώς σου μένει να λες υποστηρίζω το ένα υποστηρίζω το άλλο. Είναι πολύ σημαντικό αυτό ως προϋπόθεση σκέψεως  η οποία θα σε οδηγήσει και σε ισχυρές πολιτικές επιλογές χωρίς ρήξεις. Γιατί οι πιο πολλές ρήξεις γίνονται από παρεξηγήσεις, κι από φόβους.  Αν μπορέσεις να εξηγήσεις σ έναν άνθρωπο, δεν θα φοβηθεί υποχρεωτικά. Αν τον απειλήσεις ότι θα του πάρεις την ψυχή θα φοβηθεί ο άνθρωπος, θα αντιδράσει. …Χωρίς κοινωνικό φαντασιακό δεν γίνεται τίποτα. Θα σας δώσω παραδείγματα κοινωνικού φαντασιακού. Τι είναι το καλό και το κακό. Τι άλλο υπάρχει πριν απ αυτό στη σκέψη μας, και στη δράση μας, στην ύπαρξή μας. Ο Θεός, ο Άγιος, η ιστορική εξέλιξη, οι καταπιεσμένοι, η κοινωνική ανατροπή, η κοινωνική επανάσταση, η παντοδυναμία της τεχνικής, όλα αυτά τα πράγματα, ο ρόλος η αξία της εκκλησίας,  το ανυπέρβλητο και ανυπέρβατο των οικογενειακών δεσμών. Τι είναι εκείνο που σε κάνει αν είναι συγγενής σου, όσο απατεώνας και να είναι, οπωσδήποτε να τον υποστηρίξεις. Ο δικός σου άνθρωπος, ο συμπατριώτης σου, η παρέα σου. Αυτά είναι τόσο ισχυρά που διαμορφώνουν καταστάσεις όπως η μαφία της Ιταλίας, και όπως μαφίες ελληνικές, και άλλων χωρών. Δηλαδή δεσμοί βαθύτατοι ακατάλυτοι και στερεότατοι.  Εάν με αυτούς δεν μπορέσεις να συζητήσεις και να τα βρεις, δεν μπορείς να λύσεις κανένα πρόβλημα. Αυτές λοιπόν κι άλλες τέτοιες ριζικές εικόνες στο χαρακτήρα ως σύμβολα, καταλαμβάνουν τη συνείδηση του ανθρώπου, η οποία συνείδηση θα ήταν το πεδίο της λογικής, που ένα κι ένα κάνουν δύο, κι εδώ γίνεται η συνείδηση καλός κακός, και μετά αφού αποδεχθώ ότι ο κακός είναι αυτός ο πολύ τίμιος άνθρωπος, αλλά ο οποίος σκέφθηκε η έκανε αυτό το πράγμα,  μετά αρχίζει η λογική στο πως θα τον τιμήσω, πως θα τον τιμωρήσω,  πως θα τον δοξάσω, πως, πως, πως. Έχουμε λοιπόν τόσο δυνατές εικόνες, που καταλαμβάνουν τη συνείδηση των  ανθρώπων, και που βεβαίως λειτουργούν πια, σαν αξιακές συμβολικές μορφές, σε απολύτως καθημερινές μορφές, με μορφές ενοχών, δεοντολογίας, παράδειγμα: Όταν ήμουνα μικρός, μου έλεγε η μάνα μου, 12! τι θα πει ο κόσμος; Γιατί έρχεσαι 12; το έχετε ακούσει όλοι σας.  Σας το έχουν πει ολονών, τι θα πει ο κόσμος; Τι θα πει ο κόσμος θα πει, η κοινή αλήθεια. Η φαντασιακά και ιδρυμένη και εδραιωμένη αλήθεια πέρα απ την οποία δεν υπάρχει άλλη δεοντολογία. Τώρα βεβαίως αν έρθει ένα παιδί στις τρεις τέσσερις  η ώρα δεν τρέχει τίποτα, έχει σαλέψει αυτό το φαντασιακό, έχει μετακινηθεί αλλού, αλλά έχει σημασία  να το ξέρουμε. Ένα άλλο στοιχείο χαρακτηριστικό του κοινωνικού φαντασιακού, πριν από μερικές δεκαετίες έμπαινε ηλικιωμένος στο λεωφορείο σηκωνόντουσαν ένα σωρό άνθρωποι. Τώρα ας πούμε σηκώνονται λίγοι, η δεν αισθάνεται να σηκωθεί κανείς γιατί; Έχει αλλάξει το φαντασιακό των γενεών. Αλλιώς ήτανε ιδρυμένα μέσα στις συμβολικές αξίες τα γεράματα, αλλιώς είναι πια τώρα, τα γεράματα ισοπεδώθηκαν, και γινόμενοι όλοι ίσοι, δεν υπήρχε θέμα σεβασμού  ενός ανθρώπου που καταρρέει. Δεν χρειάζεται να του δώσεις τη θέση επομένως η λογική ήταν απολύτως λογική . Βλέπεις λοιπόν ότι μια άλλη υπερούσια, και ιπτάμενη ιδέα, έπαιζε ακριβώς το ρόλο. Άλλο έπρεπε, και ίσως ακόμη πρέπει, όλα τα παιδιά να πάνε στο Πανεπιστήμιο, γιατί; γιατί  έτσι κάνουν όλοι, διότι έτσι θα βρεις δουλειά. Που θα βρει δουλειά όταν είναι δεν ξέρω πόσες χιλιάδες γιατροί, και δικηγόροι, και χρειάζονται πέντε ας πούμε. Είναι κοινωνικό φαντασιακό αξίας και τιμής, το παιδί έχει πάρει δίπλωμα, έχει τελειώσει αυτό, η το άλλο. Και βεβαίως οι συνέπειες μπορεί να είναι, στο τελευταίο χωριό, να φτιάξουνε ένα υποτμήμα, για να μπορέσουν εκεί να φτιάξουν κι ένα σουβλατζίδικο, και να γίνεται αυτή η ιστορία. Θα μπορούσε όμως και να είναι κάτι διαφορετικό. Θέλω να πω για να γίνει κατανοητό το πρόβλημα, και επειδή το θέμα του φαντασιακού μέσα στο βιβλίο έρχεται και ξανάρχεται για να καταλάβουμε πολιτικές επιλογές όχι μόνο των πολιτικών, του καθημερινού ανθρώπου. Είναι κάτι από το οποίο δεν  μπορούμε να ξεφύγουμε και οφείλουμε να έχουμε μια σχετικά καθαρή αντίληψη για το πράγμα. Σ όλες αυτές τις περιπτώσεις η λογική ένα κι ένα κάνουν δύο, έχει έναν άλλο σκοπό, υπηρετεί το δέον σε πολλά εισαγωγικά, διότι έτσι λέει η κοινωνία. Διότι έτσι γίνεται. Διότι έτσι, έτσι το είπε ο άλλος, μου το είπε, η  έτσι μου το είπανε, η δεν ξέρω τι άλλο.  Υπ αυτή την έννοια, για να φτάσεις άκριτα σ αυτά, για να μουδιάσεις απέναντι σε μια τέτοια δεοντολογία, τι πρέπει να έχει συμβεί;  Πρέπει το δέον να έχει αποκτήσει διαστάσεις μύθου. Κι εδώ καταλαβαίνουμε την ηθική διάσταση πια την οποία δίνουμε στα πράγματα, φορτώνοντας τα με ισχυρές δεοντολογίες, και υπογραμμίζοντας το αιώνιο της αληθείας, και το ακράδαντο της αληθείας, την οποία υπηρετούν, είτε κρίνουν. Διαθέτει λοιπόν με μορφή πραγματικού, από το πανεπιστήμιο, δύναμη μύθου , διότι έτσι κάνουν όλοι. Σαν να είναι αφορισμένος αυτός που δεν πάει στο πανεπιστήμιο. Δηλαδή το παλιό σχήμα ο εκτός κοινωνίας ο αφορισμένος,  επαναλαμβάνεται με έναν άλλο τρόπο σαν να είσαι υποτιμημένος, σαν να είσαι δευτέρας κατηγορίας άνθρωπος ας πούμε αν τύχει και δεν έχεις δίπλωμα πανεπιστημίου. Έτσι λοιπόν η σχέση με το πραγματικό στο βάθος με το οποίο ασχολείται ο πολιτικός και κάθε πολιτικός  άνθρωπος, η σχέση με το πραγματικό είναι πολύ παράξενη πλέον, γιατί; Διότι πια περνάει μέσα από την κουλτούρα. Η σχέση με το πραγματικό περνάει μέσα από σύμβολα, περνάει μέσα από το φαντασιακό και φυσικά ποιός έρχεται τελικά κραταιός δυνάστης να αποφασίσει για όλα, ποιός αποφασίζει για αυτή την διαδικασία; Το συναίσθημα. Και εδώ απαντώ στο λόγο στον οποίο για πάντα με ρωτούσανε, τι γίνεται με το συναίσθημα, που τη βρίσκει τη δύναμη; Είναι το μόνο πράγμα το οποίο μπορεί να στηρίξει το μύθο, κι ο μύθος είναι η παντοδυναμία του δέοντος, σ αυτές τις περιπτώσεις όπως τις εξήγησα. Δεν είναι δηλαδή ότι είμαστε συναισθηματικοί τύποι, είναι κάτι παραπάνω. Ότι η κουλτούρα με τους μύθους διαπλάθει ψυχές που θρέφονται από συναίσθημα, η λογική δεν έχει χώρο. Η λογική έχει χώρο, αφού πρώτα αποφασιστεί το έγκλημα από τη μαφία στην εκτέλεση του, αλλά το φαντασιακό θα αποφασίσει ποιον θα σκοτώσω, και για ποιά ευτυχία δική μου ως γκάγκστερ, η ως δεν ξέρω ποιος άλλος, θα το κάνω αυτό το πράγμα. Υπ αυτή την έννοια ξεχωρίζουν και οι κοινωνίες στο μέτρο που τιθασεύουν αυτές τις καταστάσεις. Και λέμε μα τι γίνεται μ αυτούς τους βορειοευρωπαίους, τι έχει γίνει εκεί; Έχει γίνει μιά δουλειά πάνω σ αυτό το θέμα από αιώνες. Και οι μεγάλοι τους οι στοχαστές, και οι μεγάλοι τους οι καλλιτέχνες, έχουνε δουλέψει πάνω σ αυτό το πράγμα, άρα είμαστε υποχρεωμένοι σκάβοντας σ αυτό το επίπεδο, να προχωρήσουμε αν θέλουμε να γίνει κάτι, και να καταλάβουμε, που σημαίνει ότι είναι ο καλλίτερος τρόπος να μην χάσουμε το συναίσθημά μας, γιατί αντί να μας κατέχει μπορούμε πια και το ζούμε, με ένα τρόπο που ζει το συναίσθημά του ο καλλιτέχνης. Το διαχειρίζεται δεν τον πιέζει το συναίσθημα. Λέω λοιπόν τελικά ότι το κρίσιμο σημείο για εμάς δεν είναι να γίνουμε λογικοί, αλλά να αποκτήσει λογική ο ανορθολογισμός μας. Αυτό είναι το κόλπο. Μια κριτική του ανορθολογικού λόγου χρειαζόμαστε για να χαλάσω τα πράγματα του Κάντ. Γιατί αν αρχίσουμε να γίνουμε λογικοί και πούμε αφήστε τα άλλα στον αέρα, δεν κάνουμε τίποτα. Θα συμβαίνει, και θα συμβαίνει, αυτό που γίνεται επι αιώνες, όχι μόνο στην Ελλάδα, στη Ρωσία, σ όλες τις χώρες του ισχυρού συναισθήματος, αυτό γίνεται. Έχει τα κότσια ένας τόπος, μια δύναμη πολιτική, η μια διανόηση, να σκεφθεί αυτό το πράγμα; αυτό είναι το ζητούμενο. Μα αυτό το ζητούμενο δεν ήτανε πίσω από το τεράστιο έργο του  Φρόυντ, δηλαδή των Βορείων;. Με την ερμηνευτική του ονείρου, δεν έχουμε εκλογίκευση της τρέλας; Αυτό είναι που παίζει λοιπόν, αυτό είναι που χρειάζεται, αυτό είναι που κάνανε. Αυτό είναι που αντελήφθησαν, όχι να γίνουμε λογικοί, είναι τρέλα να γίνεις λογικός. Καλλίτερα να πέσεις από τον ουρανοξύστη. Πρέπει να βρεις τη λογική του ανορθολογικού. Πρέπει εκεί να παίξεις. Αυτό είναι το μεγάλο αίτημα σήμερα, πολιτικό, πολιτισμικό, κοινωνικό, κουλτούρας, ότι θέλετε.  Όχι μνημόνια σε βγάζει αυτό, και εγώ δεν ξέρω που σε πάει. Ελευθερώνονται οι δυνάμεις, που η ψευδαίσθηση της καταργήσεως του ανορθολογικού ας πούμε δεσμεύει, μόνο έτσι ελευθερώνονται οι δυνάμεις. Έτσι λοιπόν με αυτό το κεκτημένο, που πια υπαγορεύει την συνδρομή μιας ανθρωπολογικής θεωρήσεως των πραγμάτων, και αξιοποιήσεως όλων των κεκτημένων ας πούμε των ανθρωπιστικών επιστημών. Με όλη αυτή λοιπόν την προοπτική μπορούμε ακριβώς να καταλάβουμε και πολλά από τα προβλήματα που έχει ο δικός μας πολιτισμός. Πχ μπορούμε να καταλάβουμε πια, ότι η σχέση των Ελλήνων με την πραγματικότητα, και με τον χρόνο, μπορεί να κατανοηθεί εάν καταλάβουμε ποιο είναι το φαντασιακό που καθορίζει το χρόνο μας. Είναι η αιωνιότης. Και πίσω από την αιωνιότητα, η Δευτέρα Παρουσία. Αυτό στη ψυχή του λαού είναι τρομακτικό, η αιωνιότης. Αυτό είναι που κάθεται στο παρόν και δεν το αφήνει να κουνήσει, και δεν επιτρέπει την κίνηση την ιστορική. Αυτό είναι καρφωμένο επάνω. Η μεγάλη κατηγορία είναι η αιωνιότης, τι να κάνει το παρόν που μόνο αυτό δένει το παρελθόν και το μέλλον. Δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Αν το καταλάβουμε θα γίνουμε πιο σεβαστικοί, και λιγότερο χολερικοί απέναντι του.  Να δούμε ακριβώς, να σκεφθούμε λοιπόν μέσα στο χρόνο την αιωνιότητα, σιγά-σιγά ας πούμε. Να την δούμε σαν δημιουργία λοιπόν σιγά-σιγά. Να την  δούμε με όρους που εξανθρωπίζουν τα πράγματα και τότε ανοίγουν δρόμοι, χωρίς να χάνεται η ρίζα. Έχει σημασία αυτό, χωρίς να ξεριζώνεται το συναίσθημα. Έχει πολύ μεγάλη σημασία να σκεφθούμε με τέτοιους όρους τα προβλήματά μας, γιατί είναι προβλήματα ριζικά, η αντίληψη για τον χρόνο, είναι καθοριστική. Αν είναι καφενείο ο χρόνος, που σημαίνει, ασάλευτο παρόν καφενείου, έτσι; είναι η υλική έκφραση, ότι δεν κουνάει τίποτα, και το κομπολόι δίπλα. Δεν κουνάει τίποτα, αυτό το πράγμα αν το καταλάβουμε, θα σκεφθούμε διαφορετικά τα προβλήματά μας, γιατί όχι μόνο στη εποχή μας, όλα παίζονται στη σχέση με τον χρόνο. Τι είναι το κράτος, μια απόλυτη αργία. Μιά αιωνιότης, με μισθούς, και σύνταξη. Αυτή είναι η δίψα των ανθρώπων, θέλουν όλοι να γίνουν δημόσιοι υπάλληλοι, σιγουριά, ασφάλεια, ο μισθός τρέχει, οι άδειες, όλα αυτά , τι είναι; είναι η ένυλη μορφή της αιωνιότητος, δεν είναι πως θα λειτουργήσει, και η κοινωνία μαζί, θα πάρει φόρα. Άρα μας δίνει κλειδιά για κατανόηση μιας βαθύτερης δικής μας πραγματικότητος αυτή η ιστορία, γινόμαστε έτσι πιο ενεργητικοί, και γινόμενοι πιο ενεργητικοί και πιο φιλικοί προς τον εαυτό μας, μπορούμε να προχωρήσουμε, δεν χρειάζεται να είμαστε απέναντι σε μοίρες οι οποίες είναι μοίρες αιώνιου καταναγκασμού, με τη σειρά του όπως τη ζούμε ακόμη μέχρι τώρα. Έτσι λοιπόν από τη στιγμή κατά την οποία μπορούμε να αντιμετωπίσουμε μ αυτό το πνεύμα τα πράγματα, που μπορούμε να συνδυάσουμε πια τη θέληση με μια κινητικότητα των πραγμάτων, γιατί καταλαβαίνουμε ότι δεν εγκλωβίζεται στο παρόν, το μέλλον. Στην πραγματικότητα, υπάρχει μία στασιμότητα του παρόντος που εγκλωβίζει το μέλλον.  Το καφενείο μας πνίγει, είτε είναι καφενείο πραγματικό, είτε είναι δεν ξέρω τι άλλο, η ανάγκη του τώρα, να μην σαλέψει. Αυτό είναι βαθύ ψυχικό αίτημα, δεν λέω όλων, μεγάλων όμως αριθμών κοινού πνεύματος, και επιλογών κρατικών, για να μη θυμώσουνε ας πούμε και στενοχωρηθούν οι  ψηφοφόροι, και το αποτέλεσμα είναι το αποτέλεσμα που γνωρίζουμε όλοι. Υπ αυτή την  έννοια λοιπόν το τέλος, η Αγία Βαρβάρα, κυριεύει το τώρα. Δεν υπάρχει πιο δύσκολη συνθήκη για τον άνθρωπο, που θα ήθελε να μπορέσει να πράξει, απ΄ το να έχει τέλος στην τσέπη του. Όποιος έχει τέλος στη τσέπη του δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα, απολύτως τίποτα δεν χρειάζεται να κάνει. Βρισκόμαστε λοιπόν σε μια τέτοια εμπειρία βιωματική πολύ σκληρή αιώνων. Δέκα και, αιώνων, απ τον 11 αιώνα παίζονται αυτά τα πράγματα, άλλοι τα προχωρήσανε, εμείς μείναμε εκεί μουλαρώσαμε για λόγους βαθείς, όχι ρηχά, αλλά που χρειάζονται κάποια στιγμή εξήγηση, που πρέπει να είναι  στα σχολεία παρόντα αυτά, για να αποκτήσει ένας λαός αυτοσυνειδησία, να καταλάβει με τι έχει να παλέψει, και που πρέπει να προχωρήσει. Εννοείται αφ ης στιγμής δεν υπάρχουν τέτοιοι προβληματισμοί δεν υπάρχει περιθώριο και για τέτοιες συζητήσεις, και δεν μένει παρά να περιμένει κανείς, και να μιλάει. Περαιτέρω απαντήσεις στο συνέδριο. Ποιά είναι η σχέση μας με την έννοια της ατομικής και της συλλογικής ευθύνης. Μα ξέρουμε πολύ καλά ότι η έννοια της ατομικής και της συλλογικής ευθύνης είναι ατροφική. Γιατί είναι ατροφική; διότι καθορίζεται ακριβώς από την εθιμική δύναμη των δεσμών αίματος, των δεσμών τόπου,  και των δεσμών φιλίας. Όταν είναι κυρίαρχοι οι δεσμοί της οικογένειας είσαι υπεύθυνος φανατικά για το σπίτι σου, και απολύτως αδιάφορος, για όλα. Καθαρίζεις το διαμέρισμα σου, και πετάς τα σκουπίδια στο δρόμο. Αυτό είναι δεν είναι κακοήθεια, είναι μια κουλτούρα, η οικογένεια δεν σου επιτρέπει να σκεφθείς, ότι υπάρχει δημόσιος χώρος. Δεν έχει δημόσιο χώρο η Ελλάδα, γιατί έχει οικογένεια. Δεν λέω να καταργηθεί, λέω να κατανοηθεί, η οικογένεια, σε μία προοπτική ανοίγματός της, έτσι ώστε να χωρέσει στην  ευθύνη της κι άλλους. Αυτό θέλω να πω, γιατί αλλιώς είναι τόσο ισχυροί αυτοί οι δεσμοί, ώστε χωρίς να το καταλάβουμε, με όλη την καλή θέληση, πετάμε σκουπίδια στο δρόμο.  Δεν έχουμε δημόσιο χώρο, και για ειδικούς ιστορικούς  λόγους, διότι απ τον 6ο αιώνα κατεστράφη η πόλις στο Βυζάντιο  μέχρι τον 11ο, 12ο αιώνα κατεστράφη η πόλις, δεν υπήρχαν περιθώρια πια για να νοιώσεις ας πούμε όπως ο Βενετσιάνος, που είχε μια χαρά πόλη, και δημόσιο χώρο κτλ. Είναι σημαντικό, ως λογική πια, δεν έχει σημασία κατά πόσο είναι ακριβείς οι απαντήσεις μου, έχει  σημασία αν και κατά πόσο η λογική των απαντήσεων θα είχε ενδιαφέρον να μας απασχολήσει.  Όχι να την καταπιούμε, θα είχε ενδιαφέρον να μας απασχολήσει. Να διαβάζουμε τα τετριμμένα καθημερινά, η τα μεγάλα κρατικά υποψιασμένοι για άλλες παραμέτρους. Να ξέρουμε όταν ψηφίζουμε ας πούμε κάτι για την  οικογένεια, πόσο την κλείνει, και πόσο την ανοίγει, και το νομοθέτημα να έχει κριτήριο, πόσο την ανοίγει. Αν όμως δεν ξέρουμε τον προβληματισμό, την κουβέντα που κάνουμε τώρα,  θα ψηφίσεις στα τυφλά με την καλύτερη πίστη και θέληση, δεν τίθεται ζήτημα καλής πίστεως, αλλά αν δεν ξέρεις το πρόβλημα αν είσαι ανυποψίαστος, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα.  Έχει σημασία να υποψιαστούμε λοιπόν να καταλάβουμε ακριβώς πόσο σημαντικό πράγμα είναι η δύναμη των δεσμών ας πούμε, των οικογενειακών. Επίσης στη ζωή μας ρωτάνε, ακολουθούμε ρόλο κακομαθημένου η στερημένου  μεγάλου γονιού η παιδιού; Η άποψη η δική μου είναι ότι στη ζωή μας ακολουθούμε ρόλο στερημένου η κακομαθημένου παιδιού, που ζητάει δια βίου παράταση γονεϊκής, κυρίως μητρικής φροντίδας.  Μα είναι καταπληκτική η διαφήμιση που βγαίνει η μουστακαλού μαμά και λέει, βάλε τη ζώνη σου παιδάκι μου, δεν είμαι η μαμά, αλλά σαν μαμά. Ήξερε ο διαφημιστής το μυστικό, η μαμά μιλάει στην ψυχή μας, τη συμβουλή της την ακούμε για πάντα, όχι ο άλλος, η μαμά. Θέλω να πω παιδιά είμαστε στερημενοκακομαθημένα και για αυτό παραπονιόμαστε, όταν δεν μας φέρνονται καλά. Μα οι άλλοι θέλουν να μας αντιμετωπίσουν ως μεγάλους. Ο Σόιμπλε ως μεγάλους μας αντιμετωπίζει, εμείς λέμε όχι είμαστε παιδιά, φτιάξε μας, κάνε κάτι για μας. Έτσι λοιπόν υπάρχει όμως και συνέχεια σ αυτή την ιστορία. Εάν υποθέσουμε ότι μένουμε παιδιά, και ότι μένουμε και γελαστά παιδιά ακόμη, εκείνο που ψυχικά  κερδίζει μέσα μας, στη δια βίου παιδικότητα  είναι ο κυνισμός, γιατί για να γίνεις δαιμόνιο παιδί, πρέπει να μην λογαριάζει  τίποτα. Πρέπει να μην δίνεις σημασία σε τίποτα, πρέπει να είσαι απολύτως αφιλότιμος, και απολύτως  ψεύτης. Έχει σημασία να τα συνδέσουμε αυτά τα πράγματα, να μπορέσουμε να καταλάβουμε που είναι η μυστική διασύνδεση, ενδεχομένως ενός ανθρώπου, που ταλαιπωρήθηκε μικρός και κέρδισε τα πάντα ως μικρός. Κέρδισε τα πάντα με τίμημα ένα κυνισμό μεγάλο. Πρέπει να το καταλάβουμε αυτό για να δούμε ακριβώς, πως αντιμετωπίζεται μια τέτοια κατάσταση που είναι βαθύτερη ψυχικά από συμπεριφορές που θα μας ενδιέφεραν στη μία η στην  άλλη περίπτωση. Και βεβαίως διαφέρουμε από τους κεντροευρωπαίους δηλαδή τους Προτεστάντες, διότι κεντροευρωπαίοι θα πει Προτεστάντες, για έναν ορισμένο πολύ απλό λόγο, διότι ο Προτεστάντης έχει εσωτερικεύσει την  έννοια της πίστεως που του δίδαξε ο Παύλος, ως ευθύνη, όχι πια έχω την πίστη σε κάτι, το πιστεύω ως πεποίθηση, αλλά το ζω, πως ζούμε την  πίστη; Ως ευθύνη. Αυτή είναι η δύναμή τους. Αυτή είναι η δύναμη τους, έδωσαν καθημερινή διάσταση στην πίστη, διαβάζουνε τις γραφές, όλα αυτά τα ξέρουνε, αλλά ως βιωματική παράμετρο την ευθύνη. Για αυτό έχουνε κράτη σπουδαία, για αυτό έχουνε αλληλοβοήθειες, για αυτό έχουνε εθελοντισμούς, για αυτό έχουνε όλα αυτά τα πράγματα.  Έχει σημασία λοιπόν να δούμε την  αντιστοιχία, την συναισθηματοθρησκευτική, τι σχέση μπορεί να έχει με την ανευθυνότητα. Όσο πιο μακρινό είναι το τέλος κι έξω από τον κόσμο, τόσο πιο ανεύθυνοι γινόμαστε για τους άλλους, και κρατάμε την ευθύνη για μας που; Στην προσευχή μας, καλό. Αλλά έχει σημασία  να καταλάβουμε το ψυχικό σύνδρομο, την ψυχική παράμετρο. Αυτό το οποίο έρχεται στην  επιφάνεια της καθημερινότητος μου, με τέτοιες βαθιές προβληματικές  επιλογές που κι αυτό δεν αποκλείει το ένα το άλλο, εννοείται, γιατί οι πιο μεγάλοι μυστικοί των τελευταίων χρόνων είναι Σουηδοί, ο Σβέντεμποργκ, καλλιτέχνες μυστικοί, ο Μπέρκμαν τέτοιοι, άρα κάπου πιάνει το ένα με τ άλλο. Κάπου πιάνουν αυτά τα πράγματα. Γιατί τον αγαπάμε τον Μπέρκμαν είναι κανένας ψυχρός βόρειος, τι ακριβώς συμβαίνει, πρέπει να σκεφθούμε όλα αυτά τα πράγματα. Κι άλλο, οι ιστορικές μας περιπέτειες έχουν δυναμώσει την ανασφάλεια η δεν τη έχουν δυναμώσει;  Απάντηση, οι ιστορικές μας περιπέτειες έχουν δυναμώσει την ανασφάλεια λιγότερο. Το έλλειμμα νομίζω εγώ της εσωτερικότητος, το γεγονός δηλαδή ότι είμαστε τόσο ομαδικός λαός, ώστε δεν αφήνουμε περιθώρια για τη ατομική συνείδηση να λειτουργήσει μόνη της, έχει παίξει μεγαλύτερο και περισσότερο επιβαρυντικό ρόλο στη συλλογική μας ας πούμε ζωή.   Το γεγονός ότι το βίωμα του Θεού σε εμάς είναι ισχυρά όχι αποκλειστικά, ισχυρά όμως ομαδικό, τελετουργικό, είναι εκείνο που μας κάνει να νοιώθουμε την ανάγκη να είμαστε μαζί όλοι, μας είναι δύσκολή μία ατομικότητα, το βάθος της Ρόμπινσον για να το πούμε πιο απλά. Υπ αυτή την έννοια, είναι πολύ χαρακτηριστικό …ότι επαναλαμβάνουμε ότι η Τουρκοκρατία έχει παίξει καταλυτικό ρόλο,  και το έχουμε π[πληρώσει πολύ άσχημα. Ναι υπάρχει μία περιοχή της Ελλάδος που δεν έχει πατήσει Τούρκος ποιά; Τα Ιόνια, είναι σαν κι εμάς. Γιατί; Γιατί εκεί που δεν πήγε Τούρκος ποτέ κι ήταν Βενετσιάνοι και Γάλλοι είναι σαν κι εμάς όλοι; Γιατί είναι ορθόδοξοι. Η σφραγίδα στις ψυχές μπαίνει απ τη θρησκεία. Έχει σημασία να το καταλάβουμε αυτό, επομένως η δουλειά που πρέπει να γίνει σ αυτά τα επίπεδα, ως δουλειά υπεύθυνη, είναι κάτι πάρα πολύ σοβαρό. Δεν είναι να πούμε αν μας αρέσει η δεν μας αρέσει κάτι, αν θρησκεύομαι, αυτά είναι άγονα πράγματα. Έχει σημασία να καταλάβουμε ότι στο μέτρο που η ψυχή μου θα φτωχαίνει η θα πλουτίζει, θα γινόμαστε περισσότερο η λιγότερο Τούρκοι, η Έλληνες, ανεξαρτήτως του αν μείναν 500 η 600 χρόνια Τούρκοι στη Ελλάδα. Τι εννοείται, ότι με τέτοια βαρύτητα του συναισθήματος στη ζωή μας οι τεχνοκράτες δεν επαρκούν μοιραία; όχι, ότι δεν είναι πολύτιμοι, όχι ότι δεν είναι απολύτως χρήσιμοι, απολύτως. Αλλά είναι χρήσιμοι και λειτουργικοί στα πλαίσια ενός οράματος, μπορούμε να το πούμε έτσι, στα  πλαίσια μιας ιδέας, η οποία πρέπει να κινήσει ψυχές και νόες μαζί. Σ αυτή την περίπτωση  η αδυναμία του τεχνοκράτη, ως διαχειριστή ειδικού πραγμάτων, είναι ακριβώς ότι δεν μπορεί να θίξει νοοτροπίες, ο τεχνοκράτης θίγει πράγματα, αν είναι υποψιασμένος μπορεί να δουλέψει στις νοοτροπίες πια  παρεμβαίνοντας με ένα τρόπο δημιουργικό, ο ίδιος. Τελειώσαμε με το συνέδριο. Επιμύθιο για να μην σας ταλαιπωρώ. Να επαναλάβω ότι όπως φαίνεται απ τα προηγούμενα την ανάλυση, την αναγκαία ανάλυση των δεδομένων,  πρέπει να την στεγάζει και να τη υποστηρίζει, μία νοηματική ερμηνεία, δεν μπορεί να γίνει αλλιώς. Δηλαδή η ποσοτική αξιολόγηση πρέπει να δώσει το προβάδισμα σε μία ποιοτική η ποιητική αντίληψη του νοήματος. Δεν γίνεται να πλησιάζουμε τα πράγματα έξω από το νόημά τους αυτό λέγεται αμαρτία. Αν ρωτούσανε τι θα πει αμαρτία να πλησιάζεις τα πράγματα έξω απ το νόημά τους, αυτό είναι η αμαρτία όχι αν κάνεις το ένα η το άλλο, τσαπατσουλιά ζωής. Γιατί ακριβώς μ αυτόν τον τρόπο τα παγώνεις, τα σκοτώνεις τα πράγματα, επομένως είναι πολύ σημαντικό αυτό να ισχύει στην καθημερινή μας ζωή, στην ατομική μας ζωή, στην πολιτική μας ζωή, στην κοινωνική μας φροντίδα, και ούτω καθ εξής. Υπ αυτή την έννοια σ ένα τέτοιο επίπεδο σε έναν τέτοιο ορίζοντα μπορούμε να καταλάβουμε και να μυριστούμε κινδύνους, οι οποίοι είναι σοβαρότεροι και από τους κινδύνους  που είναι παγκοσμίως αναγνωρισμένοι ως τέτοιοι, του συνεδρίου. Κατά τη γνώμη την προσωπική τη δική μου, ο μεγαλύτερος κίνδυνος τον οποίο αντιμετωπίσουμε πια σήμερα έχει να κάνει με ένα παγκοσμιούμενο λαϊκισμό, του οποίου η κορυφή και η ψηλότερη έκφραση είναι ο Τράμπ, και οι ειδικότερες μορφές είναι γνωστές τις ξέρουμε όλοι. Αλλά πιο είναι το βαθύ χαρακτηριστικό κι ο βαθύς κίνδυνος του λαϊκισμού στις μορφές που πια παίρνει, τις ξενοφοβικές,  τις επιδημικές. Είναι ότι μπορεί να ζήσει και να ανδρωθεί, καλλιεργώντας χαμηλά ένστικτα.  Υπ αυτή την  έννοια είναι πρότυπο ο Τράμπ,  και υπ αυτή την έννοια όπου υπάρχει λαϊκισμός το χαμηλό ένστικτο είναι μπροστά. Είναι η συνθήκη  εκείνη που αφού χαϊδέψαμε καταναλώνοντας, καλά τα ένστικτα, σιγά-σιγά και  ονομάζοντάς τα ευπορία, και ευνομία, τώρα έρχεται η ώρα, να κατεβαίνουμε όλο και πιο χαμηλά. Όλες αυτές οι ξενοφοβίες, όλα αυτά τα πράγματα που μας περιβάλλουν, όλη αυτή η ανενδοίαστη ας πούμε, είτε η αναζήτηση παραδείσων, είτε οι ψευδολογίες οι ατελείωτες, είτε όλα αυτά τα πράγματα που ζούμε, στη πραγματικότητα, έχουνε μία εδραία βάση. Το γεγονός, ότι έχει πια αρχίσει να ριζώνει και να αναπτύσσεται μέσα μας το χαμηλό ένστικτο. Εκείνο το οποίο λοιπόν έχει σημασία, για να τελειώσω, και για να το ΄χουμε πια υπ όψιν μας στην  ίδια την προσωπική, αλλά και την πολιτική μας ζωή, όπου αυτό εκφράζεται, πολλές φορές με ένα εκκωφαντικό τρόπο σε μας, μέσα στα κοινοβούλιά μας. Έχει πια μεγάλη σημασία αυτό να το απομονώσει κανείς, και να δουλέψει πάνω σ αυτό, γιατί οι κοινωνίες που θα  καταρρεύσουν, θα καταρρεύσουν επειδή θα γίνουνε ζούγκλες.  Και αυτό μπορεί να δώσει πια στο ένστικτο της αντεκδικήσεως, της εκδικήσεως, της αγριότητος, μπορεί να δώσει ζωτικό χώρο, που να μην αφήσει όρθιο τίποτα, κυρίως να μην αφήσει όρθιο τον  ίδιο το σκοπό της πόλεως, που είναι η ζωή εν ειρήνη, μία διαφορετική ζωή από τη φύση.  Στη φύση τρωγόμαστε, στην πόλη συζούμε. Ε, υπ αυτή την έννοια, μιλάω για μια πολιτική από στόμα σε στόμα.

Δείτε ολόκληρη την παρουσίαση στο video που ακολουθεί.

 

6 thoughts on “Στέλιος Ράμφος: Γιατί δεν γίνονται μεταρρυθμίσεις στη χώρα μας; (14 10 2016)

  1. Δυστυχώς δεν υπάρχει ούτε ηχητικό και επειδή είχα συγκεντρωθεί στο τεχνικό πρόβλημα δεν θυμάμαι τις ερωτήσεις και απαντήσεις λυπάμαι που δεν μπορώ να σας φανώ πιο χρήσιμος.

    Μου αρέσει!

  2. Ενώ αναλύεται εύστοχα και με κριτική απόσταση το ‘κοινωνικό φαντασιακό’ και η σχέση των ελλήνων με την πραγματικότητα και τον χρόνο, εκείνο (μιας και γίνεται αναφορά στον Φρόιντ) ‘επιστρέφει’ πεισματικά ως αδυναμία να σκεφτούμε κριτικά και δημιουργικά τον χριστιανισμό χωρίς προκαταλήψεις και στερεότυπα.
    Ο προβληματικός χρόνος που καταλογίζεται χοντρικά και μάλλον αποκλειστικά στον χριστιανισμό είναι ο χρόνος που γεννά η ενοχή, η τιμωρία, ο φόβος του θανάτου, ο χρόνος δηλαδή ενός Θεού τιμωρού, ο χρόνος ενός στερεότυπου χριστιανισμού που όμως δεν έχει καμία σχέση με τον ορθόδοξο χριστιανισμό του ευαγγελίου και των πατέρων της εκκλησίας.
    Όπως έδειξε ο Φρόιντ το ανορθολογικό είναι η ίδια η λογική και η δήθεν ξεκάθαρη εικόνα αντικειμενικής πραγματικότητας και βεβαιότητας που παρέχει. Δεν πρέπει να βρούμε μόνο την ‘λογική του ανορθολογικού’ αλλά και το ανορθολογικό της ‘λογικής’ (αυτό έκανε ο Φρόιντ) όπως για παράδειγμα το ανορθολογικό του δυτικού χρόνου ως χρήμα, την στιγμή που σήμερα στην δύση ψάχνουν να βρουν τρόπους να γλυτώσουν από αυτήν την…λογική.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s