Ο Στέλιος Ράμφος παρουσιάζει το βιβλίο του. (2 12 2019)

 

 

Σαπφώ και Ελύτης Στέλιου Ράμφου («Η Καθημερινή» – 7 Ημέρες», 3 Οκτ. 1999)

 

Ο αρχαίος και ο μεσαιωνικός κόσμος έφθαναν στην αισθητική χαρά από δρόμους που σήμερα έχουν χορταριάσει. Εννοώ τα μετρικά ή γλωσσικά στερεότυπα και τα σύμβολα, μορφές μεσολαβητικές που αγνοούσαν την άμεση ψυχική επαφή του ανθρώπου με την πραγματικότητα. Την αμεσότητα της εκφράσεως και την θερμότητα των καλλιτεχνικών τρόπων αναζήτησε η Δύσις προς τα τέλη του Μεσαίωνος, υπό την πίεσι της ατομικότητος, η οποία τότε μόλις άρχισε ν’ αναπτύσσεται και ν’ αντιπαρατίθεται στην συνείδησι του ομαδικού βίου και στα ψυχρά μέσα του – χρώματα είτε σχήματα λόγου. Το υποκειμενικό αίσθημα στηρίχθηκε στην δυναμική παρου¬σία των ρωμανικών λογοτεχνιών και έτσι επιβλήθηκε.

Αυτά όλα, προϊόντος του χρόνου και του νεωτέρου πολιτισμού, ξεχάσθηκαν. Επειδή όμως τα έργα της Αρχαιότητος έμειναν πρότυπα αιώνια, η λήθη άφησε πίσω της ένα αισθητικό κενό που ταλαιπωρεί την σχέσι μας με το κλασικό παρελθόν. Το κενό εμφανίζεται για τα γράμματά μας οδυνηρά στις μεταφράσεις των αρχαίων λογοτεχνικών κειμένων, από τις οποίες κατά κανόνα λείπει η επίγνωσι των εκφραστικών πλασμάτων της ψυχρότητος, για να πρυτανεύση η μεταφορά των πρωτοτύπων κατ’ ευθείαν στο βιωμένο αίσθημα. Διαφεύγει ότι στην αρχαία, όπως άλλωστε στην εκκλησιαστική και την δημοτική μας ποίηση, προέχει η δύναμις των γεγονότων και όχι κάποια ψυχολογική τους μεταγραφή. Τού¬το εις βάρος κοιτασμάτων αισθήματος, που ενεργοποιούμενα θα πλούτιζαν την φράσι με την πλαγία θερμότητα των όρων της ψυχρότητας.

Στην κρυστάλλινη επιφάνεια μιας γλώσσας, την οποία οι άνθρωποι ζούσαν ως στοιχείο της φύσεως, κυριαρχούσαν τα πράγματα και όχι τα συναισθήματα. Την συγκίνηση δεν προκαλούσε η εσωτερική πρόσληψι αλλά η υλική πίεσι των εικόνων και των λέξεων – η έκπληξη.

Συνέχεια

Στέλιος Ράμφος, Λιάνα Κανέλλη, Χρήστος Γιανναράς, Mega, 1997.

Με αφορμή ερώτηση του Χρήστου Γιανναρά σε συζήτηση για την παιδεία στην Ελλάδα και το περιεχόμενο των εκπαιδευτικών βιβλίων στην εκπομπή του Mega με την Λιάνα Κανέλλη το 1997, παρουσία δύο εκπροσώπων του Παιδαγωγικού ινστιτούτου, ο Στέλιος Ράμφος αποκαλύπτει ότι σε σχετική μελέτη που είχε αποστείλει από το 1982 στο παιδαγωγικό Ινστιτούτο εξηγούσε ακριβώς πως έπρεπε να γραφούν τα σχολικά βιβλία με βάση τη στρατηγική καθορισμού προτύπου ικανού και υπευθύνου ανθρώπου, που θα ελάμβανε υπ όψιν της το πλούσιο συναίσθημα που διαθέτουμε ως λαός σε συνεργασία με την λογική την κριτική ανάλυση και την έρευνα οι οποίες θα εξασφάλιζαν την πολιτισμική μας εκτίναξη εντός των πλαισίων της Ευρωπαϊκής προοπτικής μας. (Στο video που ακολουθεί ολόκληρη η συζήτηση)

 

Ήτανε άδικο και έγινε απραξία. Γιώργου Θαλασσινού.


Μια ψυχαναλυτική και πολιτισμική ματιά στα γενεσιουργά αίτια της καθήλωσης μας σ ένα ασάλευτο παρόν. (3 7 2019).

 

Ψυχανάλυση είναι η ερμηνευτική εκείνη επιστήμη (όπως η φιλοσοφία και η κοινωνιολογία με τα αντίστοιχα επιστητά) η οποία ασχολείται με τους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρωπίνου πνεύματος.

Ο ιδρυτής της o Freud (1856-1939) στις αρχές της καριέρας του από τις εμπειρίες που είχε από αναλυόμενες πίστευε ότι ζούσε σε μια κοινωνία ανωμάλων ανθρώπων καθώς όλες τους του καναν παράπονα ότι βιάσθηκαν από τον πατέρα τους η από κάποιον άλλο συγγενή. Αυτό τον έκανε να γράψει το 1895 το βιβλίο του «Μελέτες για την Υστερία» ( Υστερία= μη ελεγχόμενα συναισθήματα που ξεχειλίζουν ) καθώς πίστευε ότι η υστερία ήταν μια μετά-τραυματική  αντίδραση του πραγματικού βιασμού που είχαν υποστεί οι γυναίκες σύμφωνα με τις περιγραφές τους, από τους οικείους τους η οποία έβρισκε μια βίαιη διέξοδο υπό την  μορφή υστερικής κρίσης. Στη συνέχεια όμως ανεκάλυψε ότι εκτός ορισμένων περιπτώσεων οι υπόλοιπες αφηγήσεις βιασμού ήταν φανταστικές. Αυτή του η ανακάλυψη τον είχε απογοητεύσει βαθύτατα καθώς ως επιστήμονας δεν μπορούσε να θεραπεύσει μια «ασθένεια» στο χώρο της φαντασίας χωρίς σύμπτωμα με αναφορά στη πραγματικότητα.

Συνέχεια

Η εικόνα του καθρέφτη. Γιώργου Θαλασσινού. (1-5 2019)

 

Όταν παίρνεις ταυτότητα εισερχόμενος μέσα σε ένα ορισμένο εκ των προτέρων κοινωνικό σχήμα το οποίο καθορίζει τη ζωή σου ως ρόλου, αγκυλώνεσαι και πεθαίνεις μαζί του στην υλικότητα σου, καθότι η κρυσταλλωμένη του αλήθεια εν είδει δόγματος δεν επιδέχεται συζήτηση για βελτίωση, και σε καταδικάζει στο ασάλευτο παρόν του επειδή κάθε δόγμα ως χρόνο της μοναδικής κρυσταλλωμένης του αλήθειας, αντιλαμβάνεται μόνο την εσχατολογική του αιωνιότητα, δηλαδή την απουσία ιστορικού και δημιουργικού χρόνου.

Αντίθετα στη Δύση της Αναγεννήσεως δηλαδή της ανακαλύψεως της συνειδήσεως ως ατομικού εσωτερικού βάθους που χωράει τη σκέψη και το αίσθημα ευθύνης πέρα από τον γνωστό, ο άνθρωπος αποκτά ταυτότητα όχι από ένα εξωτερικό σχήμα που τον καθορίζει ως κοινωνική συνείδηση και ρόλο μέσα σε μία κοινωνία, συνεκτικός ιστός της οποίας είναι η μερικότης του αίματος και του τόπου, και που εκδηλώνεται ως ευθύνη απέναντι μόνο στον γνωστό, τον συγγενή, τον κουμπάρο , αλλά από την εσωτερική του συνείδηση εντός του κράτους ως πνευματικής κατηγορίας, και ως πολιτικού εγγυητού της κοινωνικής συνοχής, με σκοπό το γενικό καλό, το οποίο εκδηλώνεται μέσα από ένα θεσμικό πλαίσιο που ισχύει το ίδιο για όλους ως ευθύνη απέναντι και στον άγνωστο.

Η μερικότης της φυλετικής ενώσεως των προνεωτερικών κοινωνιών όπως η δική μας, δεν επιτρέπει το πέρασμα από την υλικότητα της σχέσης της συγγενείας εξ αίματος, στην πνευματικότητα της σχέσης ατόμου προς τον εαυτό του, και στη συνέχεια ανοίγματος μέσω του θεσμικού πνευματικού πλαισίου στην ευθύνη προς τον άγνωστο.

Ο προγραμματισμός πρέπει να αρχίσει από την παιδεία. Να τεθεί ως στόχος δημιουργίας ο άνθρωπος με εσωτερική διάσταση και χώρο, και πάνω σ αυτόν τον προγραμματισμό να εκπονηθεί το πρόγραμμα των μαθημάτων. Αντί αυτού κάθε φορά αλλάζουμε τις διαδικασίες.

Ο λόγος που γίνεται αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ενδόμυχα δεν θέλουμε να αλλάξει τίποτα, και ουσιαστικά μετατρέπουμε την διαδικασία σε σκοπό. Η σύγχρονη επιστήμη της κοινωνικής ανθρωπολογίας και ψυχολογίας που μελετά το φαινόμενο έχει ανακαλύψει ότι έχουμε ως κοινωνία πολιτισμικά στοιχεία που φέρουν συγκεκριμένες φυλές του Αμαζονίου, για να καταλάβει κανείς πόσο δύσκολες είναι αυτές οι μεταβάσεις από τον εξωτερικό κόσμο της ύλης, στον εσωτερικό κόσμο της πνευματικότητος και από την αίσθηση του μεγαλείου της αιωνιότητος και της σπουδαιότητος μας, στη δημιουργία του ανθρώπου της εσωτερικότητος με την καθολικότητα του αισθήματος απέναντι στον άγνωστο και όχι την μερικότητα της φυσικής επαφής απέναντι μόνο στον γνωστό.

Μια που ζούμε στον αιώνα της τεχνολογίας θα χρησιμοποιήσω τεχνολογικούς όρους για να σκιαγραφήσω τις διαφορές μεταξύ Δυτικού και Ανατολικού ανθρωπότυπου, η αλλιώς νεωτερικού εξατομικευμένου ατόμου και ανατολικού ομαδικού μεσαιωνικού ανθρώπου.

Την ανθρώπινη υλικότητα μας θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε σαν το Hardware μας και την κουλτούρα μας σαν το software μας.

Στην Ανατολή όπως και στη Δύση το πρώτο software παραδόθηκε με έναν μυστηριώδη και συμβολικό τρόπο στους ανθρώπους με βάση τον οποίο διεμορφώθει η κουλτούρα και η νοοτροπία τους, ας το ονομάσουμε λογισμικό Dos.

Στην Ανατολή η ουσιαστικοποιημένη ιερότης η οποία επιβάλει ως μοναδικό τρόπο της επικοινωνίας με το Θείο την προσευχή, απαγορεύει την παρέμβαση του ανθρωπίνου παράγοντα στην εξέλιξη του λογισμικού, καταργώντας στην ουσία την ανθρώπινη πράξη στον ιστορικό της χρόνο δογματικά. Με τον τρόπο αυτό η Ανατολή είναι καταδικασμένη να δουλεύει στο Dos.

Η Δύση η οποία κατάφερε μέσω της Αναγέννησης, την αναφορά στο πραγματικό, ανεκάλυψε και δεύτερο τρόπο επικοινωνίας με το Θείο πέρα από την προσευχή που τον ονόμασε λογική, τον θεώρησε ως εμβίωση της προσευχής, και έφερε την Θεία ενέργεια της αιωνιότητος μέσα στον ιστορικό χρόνο των ανθρώπων. Με τον τρόπο αυτό η ανθρώπινη πράξη όχι μόνο δεν καταργήθηκε όπως συνέβη στη Ανατολή, του «έχει ο Θεός», αλλά αναγεννά συνέχεια το έργο του Θεού μέσα από την ανθρώπινη δημιουργία, ως δείγμα ευγνωμοσύνης της ζωής που εκείνος χάρισε στους ανθρώπους, δηλαδή της Θείας Χάριτος.

Με αυτό τον δημιουργικά παρεμβατικό τρόπο στο αρχικό έργο του Θεού η Δύση έφτασε στα Windows και συνεχίζει.

Στη Δύση η Χάρις ερμηνεύτηκε ως δημιουργικό αντίδωρο αυτενέργειας και πράξης, στη Χάρη της ζωής του Θεού προς τους ανθρώπους, και στην Ανατολή ως Μάννα εξ ουρανού που καταλήγει σε επιδόματα και δικαιώματα απραξίας.

Στη Δύση οι άνθρωποι μέσα από την δημιουργική τους αυτενέργεια γίνονται Χάρις, ενώ στην Ανατολή οι άνθρωποι μέσα από την αυτονόμηση του τυποτελετουργικού και του δογματισμού της προσευχής, ζητάνε Χάριν.

Και είναι πολύ μεγάλη η διαφορά του να γίνεσαι δημιουργικά Χάρις, από του να ζητάς παθητικά Χάριν. Τόση μεγάλη όσο η διαφορά μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Έτσι λοιπόν η Δύση με τα λάθη της (Χίτλερ, απόλυτη λογική) προχώρησε στον ανθρωπότυπο του υπεύθυνου δημιουργικού ανθρώπου της αυτενέργειας και η Ανατολή με τα δικά της (Στάλιν, απόλυτο συναίσθημα) έμεινε στον ανθρωπότυπο του ανεύθυνου καχύποπτου φοβικού χωρίς αυτοεκτίμηση ανθρώπου, που περνάει τη ζωή του ζητώντας παροχή υπό μορφήν «Χάριτος» παρερμηνεύοντας ίσως τη φράση «δούλος του Θεού» και παραδίδοντας τον εαυτό του εθελόδουλα στους Λαϊκιστές, από τους οποίους αναμένει επιδόματα και δικαιώματα χωρίς υποχρεώσεις.

Αν όλα αυτά που αναφέρονται ανωτέρω έχουν κάποια βάση γεννάται εύλογα το ερώτημα: επιχειρήθηκε ποτέ αυτό το γεφύρωμα της Δύσης με την Ανατολή και αν ναι πότε και σε ποιον τομέα. Η απάντηση είναι πως ναι, επιχειρήθηκε και μάλιστα επιτυχώς στον τομέα της τέχνης. Τι έγινε δηλαδή ακριβώς και που; Όπως μας πληροφορεί η έρευνα παρόμοια πολιτισμική σύνθεση έγινε από τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο.

Ο γνωστός σε όλους μας El Greco έφυγε από το Βυζάντιο όπου σπούδασε ζωγραφική επειδή απ την Βυζαντινή αγιογραφία έλειπε το ανθρώπινο σώμα. Πήγε λοιπόν στη Φλωρεντία όπου το βρήκε καθώς, την εποχή εκείνη οι ζωγράφοι στη Δύση μελετούσαν το ανθρώπινο σώμα διενεργώντας νεκροτομές.

Στη συνέχεια δε, όχι μόνο δεν έχασε την πολιτισμική του ταυτότητα, αλλά διατηρώντας την ακεραία, ζωγράφισε το ανθρώπινο σώμα θεωρώντας το ως δοχείον της Θείας χάριτος, (Σε τρεις δηλαδή διαστάσεις που επιτρέπουν την δεξίωση σε μια πραγματική σωματική και καθολική χωρητικότητα όπως η συνείδηση που ακολούθησε) και φωτίζοντάς το από μέσα, σε αντίθεση με όλους τους δυτικούς ζωγράφους που φώτιζαν τις φιγούρες των έργων τους απ έξω, θεμελίωσε εντός του Δυτικού Πολιτισμού, την πολιτισμική του διαφορά ως προσωπική του ταυτότητα.

Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε ότι, από τη στιγμή που οι νέοι μας φεύγουν πληγωμένοι και απογοητευμένοι από την Ελλάδα και καταφέρνουν στις χώρες της Δύσης όπου μεταναστεύουν να προοδεύουν, και να εξελίσσονται, σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι εγγενές αλλά είναι πρόβλημα νοοτροπίας, και άρα μπορεί να βρεθεί λύσις. Και ίσως η κρίση που περνάμε μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε την τρίτη διάσταση, της ίδιας της πραγματικότητος που μας λείπει ως λογική, και αγκαλιάζοντας την Βυζαντινή μας παράδοση, μας οδηγήσει στην πραγματική μας Ανάσταση ως Ελληνικό Εθνος.

Ας αφήσουμε λοιπόν στον σταυρό τον άπραγο ιδιώτη εαυτό μας στην μερικότητα του ασάλευτου παρόντος του στις δύο διαστάσεις, όπως ακριβώς έκανε και ο πρόγονός μας El Greco, κι ας αγκαλιάσουμε το μήνυμά του μέσα από την αθανασία της δημιουργίας του, που δεν είναι άλλο απο την προτροπή του να μην λησμονούμε, πως είναι άλλο πράγμα να γίνεσαι Χάρις και άλλο να ζητάς Χάριν.

 

 

 

Γιώργου Θαλασσινού. «Μιλούνε». ( 6 / 4 / 2019 )

 

Μιλούνε

μέσα μου ψηφιδωτές,

με τους αρμούς,

ολόιδιες ρωγμές,

το χώμα τους που άφησαν,

εικόνες

μες στο χρόνο μου,

τη μοίρα να ορίζει.

Λέξεις

κομμένες, άσωτες,

εικονοπλαστικές,

χώρο στο νου που έκαναν,

να μην τις ξεχωρίζει.

Φθόνος,

τα γράμματα που κράταγε,

μες τις δικές του συλλαβές,

οπές,

ολόμαυρες κι απύθμενες,

τον Άδη να χορτάσουν.

Κι όταν

μες τα χαλάσματα,

έσκασε η πρώτη αχτίδα,

στο κύμα της ανέβηκαν

οι λέξεις μου με μιάς.

Φώνημα

που δεν χώρεσε,

την όψη στ όνομά της,

αίσθημα

που απλώθηκε,

στα χείλη της ματιάς.              Γ.Θ.